Na Nun ah Diriam Aw

Na Nun ah Diriam Aw

Hringnun hi a siava, a siava tuk tivek ih ruattu nan um dah maw? Dinhmun ttha deuh neih beisei can nan nei maw? Hringnun hin nan hrangah thil harsa a thlenter vek in nan thei dah maw? Hnattuan ah na buai, na nun a buai ih, ziangkim in a feh dik lo thluh vek in na thei dah maw?

Kei khal cuvek in ka rak ruat dah. Asinan mizansun ah ka rualpa thawn kan titi tlang ih, cumi hnu cun ka nun ka thlir dan ka thleng vuarvi.

Ka rualpa cun hnattuan pahnih a ttuan kop cing in, thla khat ah dollar 1000 luan fangfang lawng a hlawh ko nan, a nun ah a lung a awi thu i sim. Kei cun ka mang a bang. A tar zo mi a nu le pa, a pi le pu, a nupi le fanu pahnih cawm ding a nei ih, innsang cemliam tampi a um ding fawn tikah a lung a awi thei cu mak ka ti.

Asinan a lung a awinak san cu India ram ih a hmuh dah mi thil pakhat ruangah a si thu i sim.

Kan dunglam kum malte ahkhan tlaksiatnak nasa zet a ton ruangah a bei a dong tuk ih, India ram ah a tlawng. An veivah lai ah, amai' hmai zawn rori ah, Indian nupinu pakhat in nam thawn a fapa ih kut a sat tan lai a hmu. Nupinui' mit ih mangbang anhainak le sualnak nei lo kum li mi nauhak ih nat tuar ttap awn cun tuini tiang in a ttihtthaih ringring. Ziangruangah a nu in a kut a tansak? Nauhak cu a huatsuak tuk maw? Nauhak ih kut ah nat a um a si pei maw?

A si lo. A kut a tannak san cu – kutdawh ding – timi ttongfang tluangtlamte pahnih ruangah a si. Nunharnak ruangih beidong tuk a nu in a fapa cu lamzin parih kut a dawh theinak ding ah, kuttualleisam si ding in a kut a tansak hrim mi a si. Cumi ka theih tikah a cang thei ding ah ka ruat lo, ka cohlang thei lo lawlaw. Asinan a cang taktak mi a si fawn. Ka hmuh ban lo mi leitlun ih khatlam ral ah a thleng taktak mi a si.

Cumi a hmuh tikah ka rualpa dunglam ah a sip. Dunglam ih a sip phah ah a hrek a ei zo mi sang fatakte pakhat a thlau. Cuvete'n nauhak panga-ruk lai an ra lohli ih, vunnel lakih borhbah zo mi sang phel cu an cuh aw ciamco. Rilrawn can ih um ttheu mi thil diktak a si. A hmuh mi thil cun a thin a khawih tuk ruangah, amah hruaitu cu a naibiknak sang dawr ih hruai ding in a fial. Sang dawr pahnih ah an feh ih an neih mi sang hmuahhmuah a lei thluh.

Sang dawr neitu cu a mang a bang zet. Asinan a zate'n a zawrh thluh ta tho. Sang hlom 400 hrawng leinak ah dollar 100 hman a cem lo. (Sang hlom pakhat man cu pia 25 hnak in a mal sawn tinak a si). Cu thluh ah ni tin ttulhai mi thil dangdang leinak ah dollar 100 a hmang bet. Mawttaw khat ih sang phur phah in lamzin ah an kir sal ih sang le thil dang pawl cu nauhak pawl (an zate deuhthaw in kuttualleisam an si) le upa mallai a va zem. Cutikah mi vanduai pawl cun lungawithu an sim ih, upatnak pe in a hmai ah an kun. Pia 25 hman man lo mi sang hlom khat ruangah minung pawl in an zahumnak an sungral ngam timi a hmuh hmaisabik ttum a si ih a mang a bang tuk. Singaporean a rak si cu ziangtluk in a van a ttha tiah thu a sut aw thok. Taksa kimcang, hnattuan le innsang nei in, ei-in thaw le thaw lo thu ih phunzai thei, hruh ding hnipuan hril thei, le a hmai ih umtu cumi minung pawl ih an neih lo mi thil dang tampi nei theitu a si cu ziangtluk in a van a ttha.......

Tu ahcun, kei khal in ka vun ruat ih cutin ka hmu ve. Ka nun hi a siava taktak maw?  A siava taktak lo a si sawn men thei.

Nangteh ziang na bang? Tuihnu ih na dinhmun na ruat can ah, kutdawh ttuan ding ih a kut pakhat tansak tuartu nauhak kha vun ruat aw.  

Hram: Wendy Tan ih "Be Content About Your Life."

Hnawm-phur Mawttaw

Hnawm-phur Mawttaw

Ni khat cu taxi ka sang ih vanzam kerawn lam ah ka feh. Zin vorhlam kap ih kan feh rero lai ah , kan hmaizawn ah mawttaw dum pakhat cu a dinnak ihsin a ra suak thutthi.

Ka to mi taxi khaltu cun mawttaw brake a pal tar. Kan mawttaw cu a tawlh huho ih mawttaw dum a va pahlonak cu zungbibok malte lawng a sam.

Mawttaw dum khaltu cu a lu a thing ih, in rak hro!

Asinan ka to mi taxi khaltu cun nel um zet in a kut a zap sawn men. Cutikah, "Ziangah khavek in na tuah men? Kha pa khan na mawttaw a siatsuah dengmang ih, zato in thlenter zikte a si kha!" ka ti.

Taxi khaltu cun, tuihnu ih "Hnawm-phur Mawttaw ih Dan" (The Law of the Garbage Truck) ti ih ka kawh mi thuhla i sim.

Taxi khaltu cun minung pawl hi hnawm-phur mawttaw vek an si a ti. Hnawm phunphun (hngirtteunak, thinhengnak, lungawilonak tivek pawl) phur liailiai phah in an vak rero. An phurh mi hnawm a tam tuk thlang tikah, hmun pakhatkhat ih an hlon a ttul. A cancan ahcun nangmai' parah an ra hlon ding.

Cutikah an hnawm kha rak la aw hlah. Hni-no (smile) aw, na kut zap hai awla, duhsaknak ttha hlan in, feh liam mai aw. An hnawm pawl kha laksak in hnattuannak, innsang, lamzin parih midang pawl hnen tivek ah va zemdarh hlah aw.

Mi hlawhtling pawl cun an ni tin nun hi hnawm-phur mawttaw ih a burh an siang ve lo. Zingpit ah sirawknak thawi' hung tthangharhnak ding ahcun hringnun hi a tawi tuk ih a pamhmai. Curuangah diktei' a lo komtu kha duhdawt awla, diktei' a lo komlotu hrangah thla cam aw.

Hringnun hi zatek pahra cu nangmai' tuahttuannak ah a tthum aw ih, zatek sawmkua cu ziangtin na cohlang timi ah a tthum aw.

Thlawsuah a dong mi, hnawm a um lo mi ni va hmang hram kei ci!

Hram: Ngantu theih lo ih "The Law of the Garbage Truck."

Tlawngkhen Neh Hriamhma pawl

Tlawngkhen Neh Hriamhma pawl

Vei khat lai ah mino thin tawi bahlak zet pakhat a rak um. A pa in nun sim a duh ruangah tlawngkhen a um mi dip pakhat a pe ih, vei khat na thin a heng tinte'n inn dunglam ih hmuan kulhnak hruang ah tlawngkhen pakhat va khen aw, tiah a fial.  A ni khatnak ahcun mino cun a thinheng tintei' tlawngkhen a va khen tikah 37 a kim.

A lehhnu zarh malte a rei tikah ni khat ih a khen mi tlawngkhen zat a mal vivo ti a hmu. Thinhengnak sup hi inn dunglam ah va feh ih tlawngkhen va khen ai in a olsam sawn ti a theithiam thlang. A netnak ahcun mino cun a thinsiatnak cu a sup neh thluh thei ih, cumi cu a pa a sim.

A pa in ni khat ih vei khat hman na thinheng lo can a um asile na khen cia mi tlawngkhen pakhat kha va phawi sal aw, tiah a fial. Cutin, mino cun a khen mi tlawngkhen cu a netnak ahcun a phawi sal thluh thei thu a pa a sim.

A pa in a fa ih kut kai phah in inn dunglam ih hruang ah a hruai. Cu thluh ah, "Na ti ttha e, ka fa. Asinan hruang hi zoh hnik aw. Tlawngkhen na khennak ong pawl an um hi na hmu maw? Hruang cu a hlan vek a si nawn lo. Tthimnak ah mi pakhat nam thawn na dawt hnu ah, na phawi sal ih ngaithiam na dil si bang sehla. Ziangzat ih tam in ngaidam na dil khal ah na dawt mi cun hriamhma a ngah zo thotho. Cuvek thotho in thinhengnak ruangih midang na mawhthluk, na tuahmawh tikah midang ih thinlung sungah himi hruangkulh parih ong tete pawl vek in hriamhma an tang ttheu a si," tiah a sim.

Credit: Ye Thurein Minn

#A bulhram thuanthu ih netabik catluanhlawm hnih cu hrelh hrim a si.

A Thupi Mi Theithiam Aw

A Thupi Mi Theithiam Aw

Vei khat lai ahhin thing hau cak hminthang pakhat a rak um ih, milian pakhat hnenah hna a ttuan. A hminthan ruangah le thazang cahnak ruangah a thlahlawh khal a ttha zet. Curuangah thinghautu cun a hnattuan cu a ttha theibik ih ttuan a tum.

A ttuan hmaisabik ni ah a pu in hreitlung pakhat a pe ih, thing a haunak ding hmun a sim.

A ni hmaisabik ah thingkung tumpi hleiriat a hau thei.

A pu cun, "Ka lo suang nasa," tiah fak phah in, "hivek in ttuan io aw," tiah a sim. A pu ih tha peknak ruangah a tha khal a tlung ngaingai.

A ni hnihhnak ah taima sinsin in a hau. Asinan cumi ni ahcun thingkung hleinga lawng a hau thei.

A ni thumnak ah a zuam sinsin. A thazang hmuahhmuah suah in thingkung pawl cu a hau. Asinan ni a liam zawng ih a hau zo mi thingkung a vun siar tikah pahra lawng an si ti mangbang zet in a hmu.

A nini in a ttuansuah thei mi a ttumsuk vivo ti a thei. “Ka thazang an cem thlang a si ding,” tiah a ruat.

Curuangah a pu ih hnenah a feh ih, a ttuansuah thei mi a mal vivo ruangih ngaidam a dil thu, ziangruangah a zuam rero cing in hivek in a ttumsuk ti a theihthiam lo thu, a va sim.

A pu cun thutak zet ih zoh phah in,

“Tingkung pakhat na hau thluh tinte’n hreitlung na tat sal dah maw?” tiah a sut.

“Hreitlung tat sal ding maw? Thingkung tampi hau ngah tum in ka buai tuk ruangah, a tat sal ding lam ka rak mang lo pi,” tiah a sawn sal.

Credit: Paythu Voice

Nunu, Ziangruangah Reipi Ka Lo Hngakter?

Nunu,

Ziangruangah Reipi Ka Lo Hngakter?

Nunu cu a tar taktak thlang. Nauhak pakhat vek ih hnoh hmang khop in a tar zo. Ka phone tinte'n ruahsannak nasa zet thawn i sut ringring.

"Ka fanu, ziangtik ah na ra tlung ding?"

Peng thawng khat lenglo a hla mi ka nui' inn cu mawttaw nawl thum to ih thlen a ttul lawng si lo in, ka hnattuan le fanau kilkhawi buaituk thawn, tlunnak ding ah caan ka rak pe thei lo. Hna set deuh ka Nunu cu ka man remcan thei lo thu vei tampi ka simfiang ko nan, ka nu cun ruahsan zet in i sut ringring lai thotho.

"Ka fanu, ziangtik ah inn na ra tlung thei ding?"

I sut leuhleuh ruangih ka kawk ngah pang tikah Nunu cun 'um, e' ti phah in, thil umdan theithiam vek in phone a thla ttheu. Asinan ni tam liam man hlan ah ka nu cun i phone sal ih cumi thusuhnak thotho cu i sut lala ttheu. I sut khalle zianghman a tthahnem lo ti thei cing in, nauhak thil dil vek rori ih i sut leuhleuh ruangah ka thin a beidong ih, dimte'n ka thawpi ka thaw ttheu.

Ka kawk lo ti a theih tikah Nunu cun lungawi zet in i sim sal.

"Kan hmuan ih taleti tla an par zo. Dawnfawh tla an hmin thlang ding. Ra tlung lohli aw maw, ka fanu."

"Ka hnattuan a tamtuk si lawm Nunu, caan awl ka la thei lo ding."

"Nunu cancer nat a tuar. Kum hrek hrawng lawng a nung thlang ding ti awla."

Nunui' ttong ka khamtarh tikah Nunu cu lungkim zet in a hnik khukkho. Ka nauhak lai ih ruahpi le thlipi a hran tintei' tlawng kai paih lo ruangih pum naa vek ih ka um tikah Nunu in i rak kawk ttheu. Tu ahcun a tar zet thlang mi Nunu in thuphan per dan i zirh lala.

Nunu thawi' kan karlak ah hivek thusuhnak hi vei tampi a um rero. A thusuhnak ka ngai ngam nawn lo ruangih 'hmai thla ah ka ra tlung ding' ka ti tikah Nunu cu a lung awi tuk ih a cil hman a thal rori. Asinan ziangtin simaw, a cem thei lo mi hnattuan pawl cu inn tlun ding hnak ih an thupit sawn ruangah, inn cu tlung remcang lo in ka um thotho.

Phone khatlam ahcun Nunu cu awn-ai lo in a um.

"Nunu, ka parah na thinheng maw?"

Nunu cun hmaisong zet in i sawn sal lohli.

"Thinheng lo e, Nute. Ka thinheng lo. Na ttuan ttul mi kha tuan ko aw maw."

Ni tam a rei man hlan ah Nunu in thupi zet in i rak phone sal. Sabit rah pawl, tittaw rah pawl an hmin thlang ruangah ra ei lohli aw i ti. Cuvek thingthei rah cu zianghman an si lo thu, bazar tinkim ah fang nga fang hra ih lei a theih thu ka sim tikah, Nunu cu a lung a kim lemlo. Curuangah leem salnak ah, "Khawpi ih thingtheirah pawl cu dawm tampi pek mi an si, pangang thahnak sii kap mi an si. Nunui' thingtheirah vek in an thlum lo," ka ti tikah Nunu cu lungkim zet in a hni sal lala.

Zung pih caan a si mi Zarhte ni vei khat cu ni a sa zet. Inn leng ih ka suah ngam lo ruangah air-con thawn inn sungah ka um. Asinan ka fanu in cake hmuk ei a ngen ciamco ruangah lo theih lo in inn leng ah ka suak sal. Khawhlum khu pawl an kai hluahhlonak lamzinpi parah Nunui' dunglam ka hei hmu. Tu rori ih mawttaw ihsi ra ttum a bang. A kut ah khaikho pakhat a khai ih, a dunglam ah dip fatakte pakhat a phur.

A phurh mi dip cu midang in an khong ngah a phang a si hmang, a el kunter in lamzin parih minungpawl cu a kian rero. Nunui' kekar hmuahhmuah cu thathawhnak an tel thluh. Ka kawh awn a theih tikah a lu tung in mipi lak ahcun a hawl. I hmuh tikah a hni. A lungawi tuk ruangah a si ding, zianghman a ttong lo.

Inn kan thlen tikah Nunu cun a rak ken mi hmuahhmuah cu lungawi zet in a phorh. A kut ah thisen a kai mi plasta le hriamhma tthenkhat ka hmu. Nunu cun hni-no phah in, "Ei aw, Nute. Keimah rori ih ka lawh mi an si hi," i ti.

Khual lam hla tlawng dah lo a si cing in, ka ttongkam pakhat ruangah Nunu cu peng thawng tampi a hlatnak hmun ah a ra. A rak to mi mawttaw cu to man olbik le air-con um lo mi mawttaw a si. Minung tet emem mawttaw parah sabit rah, tittaw rah tivek pawl kuaisiat lo ding in ziangtin a rak fingkhawi, ziangtin mawttaw a to, ziangtivek in a thil ken mi pawl a hum tivek pawl cu vun ruat ding hman ka ngam lo. Ka theih mi pakhat cu, leitlun ahhin Nunu a umnak hmun tinkim ah thil danglam an um ringring timi a si.

Nunu cu ka hnenah ni thum lawng a um. Zingpit ihsin zanlam tiang hnattuan ih na feh hlei ah, fanau pawl kilkhawi phah na si fawn ih, na bang tuk pang ding ti ka phang i ti. Ka hnattuan cu zianghman i bawm thei mi a um fawn lo. Coka ih san thar thilri pawl khal amai' ruangih an siat a phan ruangah a dai ngam lo. Ka theih lo in mawttaw ticket a rak lei ih, a thupte'n a rak tlung.

Asinan inn a tlun hnu zarh khat a rei tikah Nunu cun i ngai sal lala. Inn ra tlung ding in i dil sal.

"Malte thinsau rak suah hrih aw maw, Nunu."

Nunu ka hnem hnu ni khat ah Nunui' nau hnen ihsin phone a ra.

"Na nu a dam lo, zamrangte'n ra tlung aw."

Ka nuseu ih ttongkam cun i zuangpharter. Ttap phah in mawttaw gate ah ka va tlan ih mawttaw fehsuak netabik thawn inn ah ka tlung. Lamzin tluan ah thla ka cam phah vivo.

Tui ttum khal Nunu in i bum mi si hram seh, Nunu harhdam hram seh! Nunui' phunzainak ttongkam pawl ka ngai duh lai. Nunui' suan mi rawl hmuahhmuah cem ko in ei ka duh lai. Hnattuan ihsin cawlh la in Nunui' hnen ih tlun ka duh lai.

Minungpawl hi kum (80) tiang dam khal sehla Nu cu an ttul lai thotho ti hi tu lawng ah ka theithiam. Kan khaw hnar ih mawttaw a din tikah Nunu cun tlan phah in i ra hmuak. Nunu pom phah in ttah khal ka ttap, hnih khal ka hni.

"Nunu, ziangvek thuhla khal rel awla a ttha thluh. Asinan nangmah le nangmah na besia vek cun rel aw hlah maw, Nunu."

Ka lungkimlonak ttongkam a thei ko nan Nunu cun hni-no phah in i zoh thotho.

Inn sung lut thul, inn leng ah suak thul in, Nunu cu bang khal thei nawn lo tiang in a lung a awi a bang. Cabuai parah ei ding phunphun a ret ih ka fak ding a hngak.

"Pe hi a ut. Sang tuamnak hi a sah tuk. Sa cu a va al ve."

Hmaisong lo ih ka soisel tikah a hni-no mi Nunui' mithmai cu hmaisongnak mithmai ah a thleng aw ih, theihtham lo te'n a lu a kun. Ka thinlungte'n ka hni rero. A suan mi rawl pawl thaw ka ti thu ka rel pang ahcun tamtuk luarkai tiang in i eiter ciamco ding ti ka thei cia. Ka tlun tik khal ah tampi i phurhter ciamco ding ti ka thei cia.

Nunui' hrangih rawl ka suan can, kan titi tlang can tivek ah Nunu cun keimah hlir i zoh rero. A mitmeng ahcun duhdawtnak le lainatnak pawl an tel. Ziang ka rel khal ah a kaa ang in, a hna thong in tthate'n a ngai. Ka ih can hman ah ihkhun sir ah to in, mithmai pante'n i zoh ttheu.

"Nunu, hi tluk in i duhdawt fawn, ziangruangah ka hnenah na ra um duh lo?"

"Khawpi ih tlakrawh inn tumpipi pawl ah ka um thiam ve lo, Nute."

Nunui' hnenah ni rei um lo in tlun lohli ka tum tikah Nunu cun ni khat te um bet ding in i dil. Kan khua thawi' a hlat zetnak ah mi a thlah ih, thil a leiter thu, ka ei duh ttheu mi rawl pawl amah rori ih suan a tum thu i sim. Ka nuseu tei' inn ihsi ka tin tikah Nunu cun cabuai parih ei ding phunphun ret khat thluh cia in i rak hngak.

Cabuai parih rawlhmeh pawl ka zoh tikah ka thin a thir. Ngapawl cu an kep ziat fai lo mi an si. Arsa khal ah a hmul an fai thluh lo. Paa hang khal ah sam a um. Rawlhmeh tinkim cu dai ngam ding rual an si lo. Nunu hi a no lai ahcun thil thiangfai uar zet a si. Asinan tu ahcun a tar tuk zo ruangah a thiangfai le thiangfai lo khal a thleidang thiam nawn lo. Cok kual vivo phah in, phur zet ih ka ei lo tikah Nunu cu dimte'n a thawpi a thaw. Cu thluh in zan mawttaw thawi' tlung ding in i tawlrel sak.

Zan khawthim ah Nunu cun hramlak ciarbek lamzin ih feh na thiam lo pang ding i ti ih mawttaw par thlen tiang ka kut kai in i rak thlah. Thuhla phunphun i cah kual rero ih, mawttaw a feh zik zawng lawng ah a ttum sal. Mawttaw ih a ttum lai ah a angki le mawttaw sangka an awk aw ngah ih a bah. Mawttaw sangkate ihsin ralring ding ih ka vun auh mi khal a thei lo. A feh thok mi mawttaw dunglam ahcun ra tlan vivo phah in, "Nute, na parah ka thinheng lo. Na hnattuan a tam ti ka theithiam," tiah i rak auh phah.

Tui ttum ka va tlun ruangah Nunu cu a lung a kim a bang. Inn ra tlung ding in i dil nawn lo. Asinan inn lam ih lungawiza thuhla lawnglawng i sim ttheu.

"Inn ah caw fim pakhat kan nei bet. Hmai kum Tthaltir ah hmuan khatpi'n pangpar ka cing ding."

Nunui' ttongkam pawl cun ka thin an hlimter. Kum cem zawng ah ka nuseu in i rak phone lala.

"Na nu a dam lo. Zamrangte'n ra tlung aw."

Tui ttum cu ka zum nawn lo. Kan dung naite ah Nunu thawn kan phone aw. A harhdam thu, anih ruah har ding a um lo thu i sim. Asinan ka nuseu cun tlung tengteng ding ih i fial rero ruangah Nunui' duhzawng cake hmuk lei in, zum dok zum lo dok in khua ah ka tlung. Khua ka thlen tikah ka nuseu cun hngawng sau khop in i rak cuan rero ti ka hmu. Nunu in i ra hmuak lo ti ka hmuh tikah boruak ttha lo hmuithlam pakhat ka thinlung ah a rung lut vukvi.

I rak phone ahkhan Nunu a nun nawn lo thu, thin hahdam zet ih a thih thu, ka nuseu cun i sim. Kan dunglam kum hrek ahkhan cancer nat a neih thu an hmusuak tiah i sim fawn. Cumi cu Nunu cun zohman sim lo in, a ttuan kel vek in hna a ttuan ih, zianghman cang lo vek in a um. Ziang tinkim felfaite'n a tawlrel. Nunu cu mitmal nat khal a neih ruangah, thil a hmuh fiang thei lo thu khal i sim.

Nunui' hrangih ka lei mi cake hmuk cu ka ttang ah ret in fekte'n ka pom. Ka thinlung a kawlawng thluh. Nunu in a nung rei nawn lo ding ti a theih ruangah tlung ding in i rak phone leuhleuh mi a si hmang ding. I hmu ding in, keimah thawi' thu rel tlang ding in, inn ih ka tlun a rak duh. Ei ngam lo in ka phunzai mi Nunui' rawlhmeh pawl tla kha a khawhmuhnak a rak tthat lo ruangah a si. Mawttaw gate ih i rak thlah zan ahkhan tlun zin ah a bah pei maw? Thil ngaihthah hmang tuk kei vek hrangah cun theih thei dan ding lamzin a um nawn lo.

Nunu cun hi leitlun a suah san ding can a thlen lai khal ah, kan meikhu suahnak hlun ih keleng par an par zo thu lungawi zet in i sim ta. Ka nauhak lai ih ka hruh ttheu mi bokbawn rong angki vek in pe par pawl an par zo thu i sim ta. Nunu cun duhdawtnak le hlimnak pawl in tanta ih, leitlun ihsin daite'n a feh liam.

Hi leitlun ah ka parih thinheng dah lo umsun cu nangmah lawng na si Nunu.

Hi leitlun ah inn ka tlun ding hngak ih i hmuak ringring tu cu nangmah lawng na si Nunu.

Nunu, na duhdawtnak ruangah hitluk ih rei tiang ka lo hngakter ngamnak san sokhaw.

Ngantu: Liu Ji Rong

Lehnak: Nine Nine Sanay ih "Nunu, Ziangruangah Reipi Ka Lo Hngakter?"