Luka Modric hi 1985 September 9 ah Croatia ram, Zadar khawpi ah Stipe Modric le Radojka Modric ih fapa si ding in a suak. Asinan an sungkua ih an umnak, Zadar khawpi kiang ih, Modrici khawte ah a tthanglian. A nauhak lai hi Bosnia ralbuai luar lai a si ih, an ram ra dotu Serbia ralkap pawl ttih ah an tlan rero ttheu.
A hmin hi a pu ih hmin la in Luka tiah an sak mi a si. A pu Luka hi 1991 kum December thla ih Serbian ralkap pawl in an khua an ra sim ttum ah an thah.
A pu a thih tikah Modric le a nu le pa cu Zadar khawpi ah an tthawn ih raltlan (refugee) dinhmun in cemliam malte ih um theinak Hotel Iz ah an um. Modric ih pa hi cet thilri tuah thiam a si ih, Croatia ralkap hrangah cet thilri a tuahsak ttheu. Cumi cu an cawmawknak a si.
Modric hi Hotel Iz ih an um lai ihsin cat bang lo ih bawhlung sit ttheutu a si. Bawhlung sit paih zet a si vekin, bawhlung sit ih pumcawm thei ding ah a ttul mi cu bawhlung club ih minung an hrilnak ah va tlarawk ve ding kha a si.
12 July, 2018
Bahnak cu Cahnak ah: Luka Modric
04 May, 2018
Cangantui' Nunthuanthu Tawi
Salai Siang Lian Uk Kianghrol
Salai Siang Lian Uk Kianghrol (August 18, 1988 ih suak) cu Chin mino lakih calai hmaihruaitu, mi tampi in Chin Calai Siangpahrang tiah an kawh mi a si. Chin Information Center for Terminology (Chin Infoterm) dintu a si ih, tuini tiang ah Chin ttong ih leh a harsa mi ttongfang a thawng tel in Chin ttong zirhliahnak le sersuahnak hna an ttuan rero. Amahte’n cabu pali, rualpi thawn pahnih, zuknung ih can mi nunthuleng pakhat, can-khat thuanthucawn (one-act play), nunthuleng tawi (short story), fimthiamnak, tthansohnak, biazai, biaknaklam le cahram phunphun 1,200 lenglo nganzotu a si ih, Chin nunphung kilhimnak le miphun tthansohnak hrangah pawlkom, awnmawi, calai le fimthiamnak lam thawn nasate’n a rak zuamtu le zuam rero laitu a si.
Hringnun le Fimthiamnak
Salai Siang Lian Uk Kianghrol hi a suahkeh hmin cu Biak Hming Siang Lian Uk a si ih 1998 August 18 ah Chinram, Falam peng, Darteti khua ah a suak. A pa Pu Ro Pum Thang hi hramthok tlawng uktu a si ih, a nu cu Pi Za Kip Par a si. A nu in kum hnih a ti hlan ihsin a thih san ruangah, a pi le tui’ a nu a rung si mi, a nui’ nau Pi Ngun Thawng Tlem in an zohkhen. Unau pasarih lakah upa bik sangtu a si.
A pa tlawng saya a ttuannak Hmawngkawn khua ah tlawng a kai thok. Hmawngkawn hi Hualngo ram, Myanmar le Mizoram ramri kiangih um a si. Phun hrek a ttheh hnu ah Zo Dihai khua ah a pa a tthawn ih, Zo Dihai ah phun khat a kai. Phun khat a t theh in an khua Darteti ah an tthawn sal ih, phun li tiang a kai. Phun riat tiang Falam Lailak Tlawng (Bualrawn Tlawng) ih a kai hnu ah, Lairawn ih Letpanchaung khua ah an vai. Kum tampi sung a pa a dam lo ruangah an neih thilri zate’n a cem thluh ih, Falam ih an inn le lo pawl zuar thluh in an vaihnak san a si. Phun hra cu Letpanchaung sub High School ihsin 2004 kum ah a ong. Phun hra camibuai a phit ttheh ah an sungkua in Tahan ah an vai ih tuini tiang an um.
Phun hra a on hnu ah innsang retheihnak ruangah phunsangtlawng peh thei lo in boarding school dangdang ah guide a ttuan. 2011 ah Yangon ah a suk ih Bethel Theological Seminary ah um in, Independent Presbyterian Church of Myanmar ih thla tin suak journal Thuthantu ah zohfeltu a ttuan. Himi hnattuan hi kum 6 sung a ttuan peh.
Phun hra a on hnu kum ruk, 2010 ah rualpi ttha pawl ih somdawlnak thawn Distance Education in phunsangtlawng a peh. English major in Master kai thei ding ah a qualify. Mandalay Phunsangtlawng, Distance Education ih Kalay Branch ihsin English Major ah qualify theitu umsun a si. Kalay Phunsangtlawng ah Master of Arts in English Literature and Linguistics a zir peh ih 2018 kum ah a ttheh.
A master thesis cu “A Comparative Study of An English Elegy ‘The Going’ by Thomas Hardy and A Falam-Chin Elegy ‘Zalem Rawn Kai Ka Thai’ by JC Kipling” a si. M.A. thesis ih Chin bezai research tuah hmaisabiktu a si ih, Chin calai hi M.A. level tiang ah zir tlak a si timi a langter duh ruangah a ngan mi khal a si.
Tlawng a ttheh vete’n Bethel Theological Seminary le Tahan Theological College ih Liberal Arts Program, Bachelor of English Department ah lecturer ah an ruai cih ih, tuini tiang a ttuan peh.
February 15, 2018 ah Mai Ni Vel Thluai thawn an nei aw ih, an nupa in Tahan ah an um.
Awnmawi
Salai Siang Lian Uk hi a nauhak lai ihsin awnmawi ngaina mi a si. Phun hnih a kai ihsin ttingttang tum a thiam thok ih, a nauhak deuh lai ihsin a u Si Eng Zi Em Mawi (Zite) ih solo ah ttingttang a tum sak ttheu. 2007 kum ah Klirlungz Awnmawi Band le calai rualpiza pawlkom ah a lut ih Lairawn ih miphun engtaiawknak a nasat zet lai ah, mipi hmai ah mai’ miphun hlasak ih rak ttang nasatu a si. 2012 ih Klirlungz album pahnihnak “Duhnak Tiamthu” khal ah hlasaktu pakhat a si.
“Ziangkim Na Hrang” le “Lei Sen Lamzin” hla phuahtu a si ih, Chin Phunpi Hla si ding tumtah mi “Ram Zalen, Chinram” phuahtu khal a si. 2015 kum ah Salai Van Lal Hum in sumpai a thawh ih Klirlungz in an rak thun. 2015 kum ihsin FM Bagan Radio ih Chin Program cun miphun picang pawl tican vekin, program thoknak ah “Ram Zalen Chinram” hi an suah ta ringring. 2018 ah Chin Pawlpi USA ih somdawlnak thawn Central Chin Pawlpi Kalay in an tawlrel ih Falam Phunsang Tlawngta Pawlkom in an sak sal.
Awnmawi lam ih casiar tam a si ruangah, Chin hla suakthar pawl review ngansak rerotu khal a si.
Calai
Salai Siang Lian Uk Kianghrol hi a pai’ kaihhruainak ruangah a nauhak lai ihsin casiar paih zet mi a si. Kum 12 a si ah Bible bu pum in a siarsuak zo. Phun riat a si ah Kawl bezai kalhmang phunphun thawn bezai a phuah thiam zo. Ca tampi a rak ngan ttheu nan, mekazin ih a kuat hmaisabik mi cu 2005 kum, December thla ih suak Vankau Arsi mekazin ah a si. A cafung hmin ah Kianghrol ti lawng reipi sung a hmang. Asinan lehhnu ah a hmin ngai tel in Siang Lian Uk Kianghrol tiah a run hmang sal.
2010 kum ah Klirlungz in English biazai kalhmang thawn Chin biazai ngan dan zirnak cabu “Biazai Rianram” an rak suah ih, Chin calai khawvel ah nasa zet in hmual a nei mi cabu ah a rung cang. Chin Literature Forum, Lairawn khal in Book of the Year ah a rak hril. Himi cabu ih ca ngan tam bik cu Siang Lian Uk Kianghrol a si.
2011 ah Presbyterian Youth Joint Conference, Chin Synod, in Siang Lian Uk Kianghrol ih cabu hmaisabik Calai Zirnak Hmaihruai (An Introduction to the Study of Literature) an rak suah. Himi cabu hi Chin ttong ih calai (literature) zirnak cabu suak hmaisabik a si. Calai ih sullam, biazai (poetry), thuanthucawn (drama/play), nunthuleng (novel), nganca mawi (essay), calai fakselnak (literary criticism), calai theory (literary theory), nunthuanthu (biography) le thutluang ziarang (prose style) pawl zirnak le simfiangnak cabu a si. Chin ttong in phunsangtlawng ih ca zir a theih tikah phunsangtlang kutkaih ih hman theih ding tiang ih ruahman mi a si ruangah, mipi zaran hrangah theihthiam a harsa deuh ih, a siartu pawl in calai training pe ding ih amah kawh phahnak ah an hmang ttheu.
2012 kum ah Calai Deirel (The Literary Morning Star) timi bulpak blog www.calaideirel.blogspot.com a tuah ih, tuini tiang ah Chin calai blog lakih siartu tambik pakhat a si lai.
2013 kum ah SalaiMai Entertainment le Klirlungz ttangrual in “Nau Umtu” timi nauhak bezai le thuanthu bu an rak suah. Nauhak pawl in an duh zet ih, tthal can nauhak Chin ca zirnak khal ah hman ttheu mi a si.
2014 kum ah The Chin Times USA in Siang Lian Uk Kianghrol ih cabu pahnihnak “Eden Zunzam: Sonnets from Chinland” timi a rak suah. Himi cabu ahhin sonnet bezai fing 225 lenglo a tel. Leitlun level ah sonnet bezai sawmnga ngan cin hi calai misa (bezaipu) ah siar an si zo. Eden Zunzam ahhin sonnet sequence (bezai pehzom aw) panga le crown sonnet lole sonnet corona (bezai fing khat ih cemnak catlang kha, a neta bezai ih thoknak catlang ah hman peh vivo mi), sonnet simfiangnak le thupelhsah (appendix) pawl an tel.
Sonnet sequence hmaisabik Eden Biathli ah sonnet 37 a um ih biaknak, fimthiamnak, lungput le nuncan ziaza thuhla pawl an si. A pahnihnak Eden Sunmang ah sonnet 32 an um ih ramkhel a hmuh dan le Chinram hrangih a sunmang pawl tarlangnak an si. A pathumnak Eden Hringnun ah sonnet 56 an um ih a bulpak nun, Chinram khawte ih a tthanlennak thuhla le Chin nunphung a ngainatnak le sunlawihnak thuhla pawl an si. A palinak Eden Lasi ah sonnet 43 an um ih fala pakhat ih mawinak le duhdawtnak ih thlumzia pawl tarlangnak an si. A panganak Eden Tahhla ah sonnet 43 an um ih thinlung kekkuai au-aw le mi vandua pakhat ih aihramnak pawl an si. Crown sonnet ahcun Chinram a duhdawtnak le Chinram hrangih a sunmang pawl tarlang an si.
2012 ihsin Chin mino pawl in leitlun calai santhuanthu an theih ding ruahsannak thawn Chinese calai, Iran calai, Greek calai, Italian calai, Arab calai, Hebru calai le Latin calai santhuanthu pawl a ngan ih 2014 ah www.calaideirel.blogspot.com ah a thlah.
2016 kum ah Calai Somdawl Pawlkom (USA) in ramtawih thuanthu a leh mi “Milai Sa-ei Huk Awn” an suah. Mipi duh co zet cabu ah a cang ih, a suah mi cabu lakah zuar nuam bik a si.
2017 ah Peter Dainty ih ngan mi “The Love of A King” cu “Siangpahrang Pakhat ih Duhdawtnak” ti’n a let ih Salai Lal Din Pui in a suah sak.
Tlawngta zirhnak ih hman ding ah
(1) Introduction to English Linguistics,
(2) Introduction to English Morphology,
(3) Introduction to English Novels
(Study Guide),
(4) Introduction to English Poetry,
(5) Introduction to Pragmatics,
(6) Introduction to English Short Stories tivek cabu pawl tla English in a ngan zo.
2018 kum ih suah ding mi cabu khal tawlrel rero lai an si.
A blog ih siar theih mi cahram cu a tlangpithu in a hnuailam vekin an si.
(1) Khrihfa hrangih thazang laknak ding
cahram (188),
(2) Innsang nun hrang thazang laknak
cahram (117),
(3) Nun tthansohnak hrang cahram (106),
(4) Nun beidong lo ding ih thapeknak
cahram (275)
(5) Leitlun miphun tin ih thuanthu
roling (89),
(6) Calailam cahram (25),
(7) Christmas Cahram (47),
(8) Mi ropi pawl ih nunthuanthu (79),
(9) Leitlun rotling nunthuleng
tawi pawl (35),
(10) Kawl ih ngan mi cahram (12)
(11) Cowboy thuanthu (8),
(12) Duhdawtnak cahram (36),
(13) Fakselnak (5),
(14) Hringnun hrang Thazang laknak
cahram (63),
(15) Santhanthu cahram sau (4),
(16) Thehfimnak/knowledge cahram (44),
(17) Thuanthu (41),
(18) Ttongphungphai/Linguistics
cahram (12)
(19) Hnihsuak capoh caham peh (58)
Le awnmawi, harhdamnak, journalism, kum thar, memoir, nauhak calai, ni hleice, thuanthucawn, thucah tivek cahram phunphun khal an um.
Bezai hi fing 400 lenglo a ngan nan, a kutsuak lak ih a sunsak dan an danglam ruangah a bu ih a suah hlan ahcun mipi ih hmuh lo ih ret a duh mi an tam sawn an um ih, a blog ah bezai fing (10) lawng a ret hrih.
Chin ttong ih suak mi mekazin, journal le thuthangca phunphun ah ca tampi a ngan ih, tuini tiang ah sutsuah zo mi cahram 700 lenglo a nei zo. Kawl ttong khal in biaknak lam cahram 50 hrawng a rak ngan dah zo. Sutsuah hrih lo mi siseh, sutsuah zo mi tthenkhat siseh, amai bulpak blog ah zoh theih in a ret ringring fawn.
Chin ttong ih thuthang ngan lam ah mi tampi kaihruaitu le zirhtu a si ih, tuini tiang ah a ttul dan ih zir in thuthang phunphun a ngan ttheu. Chinland Today Media ah admin ttuan phah in, amai’ bulpak blog le Chin thuthang website pakua ih thuthang le cahram pawl offline ih siar theih ding ah Chin News Reader android application rak tuahtu khal a si.
Cangvaihnak Dang
Phun hra a on vete’n phunsangtlawng a kai peh lohli thei lo nan, tlawngta pawlkom ah phur zet in a tel ttheu. Lairawn Zirsang Pawlkom ah central EC rei nawn a ttuan dah.
A din mi Chin Information Center for Terminology (Chin Infoterm) in workshop ttum hnih an nei zo ih, rinsan mi upa le hruaitu dangdang pawl thawn Chin ttongfang hlun hawlsuahnak le ttongfang thar sersuahnak hna an ttuan. A hleice in Lairawn tualsung media in Chin Infoterm ih hmalaknak hi an lungkimpi zet ih, ttongfang tampi an hmang cih hai.
Cozah in phun hrek ihsin phun hnih tiang Chin ca zir ding an tuah ttum ah nasa zet in a rak ttangtu a si ih, tu ih hman mi tualleng tlawng casiar cabu ih bezai tam sawn cu amai phuah mi an si.
UNICEF le cozah ttang tlang ih tuah mi tualleng tlawng casiar cabu hrang khal ah workshop le seminar tampi ah a tel ih, Chin (Falam) tualleng tlawng casiar cabu tuahnak ah thazang le nganca tam zet a thawhtu a si.
Chin miphun lakih harsatnak tuartu pawl bomnak ah pawlkom dangdang thawn ttang tlang in a ttuan rero zo ih, a ttuan rero lai fawn.
Calai Somdawl Pawlkom (USA) le Klirlungz ttang tlang ih tuah mi ram sung Chin Casiar Zuamawknak le Cangan Zuamawknak ah hruaitu a si ih, mino pawl in calai an thawt vivo theinak ding ah calai lam kaihhruainak le zirhnak khal a tuah ringring.
Tu ahhin Central Chin Pawlpi Mino (Kalay) ih sungttuan a si.
Amah contact theihnak:
Contact-
kianghrol88@gmail.com
http://www.facebook.com/sianglianuk-kianghrol.html
Tel: 09253874070
6/10 Tahan Ward,
Kalay, Myanmar.
References
Siang Lian Uk (Kianghrol), Eden Zunzam: Sonnets from Chinland, Tahan-Kalaymyo: Zolun Offset, 2014.
Kianghrol, Calai Zirnak Hmaihruai, Tahan-Kalaymyo: Zolun Computer and Desktop Publishing, 2011.
Klirlungz, Biazai Rianram, Tahan-Kalaymyo: Zolun Computer and Desktop Publishing, 2010. ·
Klirlungz, NauUmtu, Tahan-Kalaymyo: Zolun Offset, 2013.
www.chinlandtoday.info
http://www.calaideirel.blogspot.com
A Comparative Study of An English Elegy “The Going” by Thomas Hardy and A Falam-Chin Elegy “Zalem Rawn Kai Ka Thai” by JC Kipling.
14 October, 2017
Hngakțah Fahniang cu Champion ah
Hngakttah Fahniang cu Champion ah
Pastor Austine Moses le a nupi (osephine Moses cu Nigeria ram, Lagos khawpi ah missionary an ttuan. Lagos khawpi hi Kaduna ramkulh ih um a si ih, Khrihfa le Muslim cokrawi in an um. A tam sawn muslim pawl in 1999 kum ihsin Islamic Sharia daan thawn ramkulh ukawknak an fehpi ruangah cop le cop ah buainak nasa zet a suak ringring.
2002 kum khal ah buainak a suak lala ih minung 200 hrawng an thi. Cumi ni ah kum 11 lawng a si lai mi Victor Moses cu bawhlung sit ding in a suak. Asinan inn ih a ra tin sal tikah an neih thilri hmuahhmuah pakhat hman a rak um nawn lo ih, a nu le pa khal hmuh ding an um nawn lo. Buainak ruangah misual kut tuar in mual an rak liam zo.
Rin lo pi ih hngakttah ih cang mi Victor Moses cu umnak ding khal a neih nawn lo. Lagos ih um khal cu a hrangah ttih a nung tuk fawn. Curuangah an lamcaw ding ah sungkhat pawl in paisa an thawh khawm ih, a paseu in London ah a tlanpi lohli. Cuti'n England ah beunak hawltu dinhmun in a thleng.
England ah tlawng a kai ih tlawnginn ah bawhlung sit thiam si ding in nasate'n a zuam. Tlawngta bawhlung sit thiam langsar a hung si tikah cumi lai ih Championship club Crystal Palace in an la. Neta ah Wigan Athletic in an lei.
England ram hrangah kum 16, 17, 19, 21 hnuai team pawl ah a rak tel nan, lehhnu ah Nigeria pitling team ih tel ding a hril sal.
A zuam vivonak ruangah Chelsea FC in Wigan ihsin an lei ih, kum tawkfang sung Liverpool FC, Stoke City le West Ham United pawl ah an thlah lawk.
2016-17 camher (season) ah Chelsea FC ah a ra kir ih, coach Antonio Conte ih kaihruainak thawn a ke khal a tthansoh vivo vekin, Premier League ah Chelsea FC cu a champion pi ta riai.
Taksa dan ah nu le pa nei lo vekin lang hmansehla, a nu le pa taktak a si mi Pathian a zuamnak parah a somdawl ringring ti a lang.
Hram: Nigerian Online & Wikipedia.
29 September, 2017
Mi Ropi Pali
Mi Ropi Pali
A hmin cu Fleming a si. Scot miphun, lothlopa a si. Ni khat cu innsang cawmnak hrangih hna a ttuan rero lai ah, a kiangnai ihsin mipa nauhak pakhat ih bom dilnak ttah awn a thei. Cuvete'n a thilri pawl ret in a va tlan. Mipa nauhak pakhat hi rannung ek ciarbek lakah a tai tiang a rak pil. A talsuak tum rero nan a pil deuhdeuh ruangah a ttap rero. Lothlopa Fleming cun mipa nauhak cu a va run. Run lo sehla cun nuamnaite'n, tuar har zet, rapthlak zet ih thi ding a si.
A thaizing ah, lothlopai' inn ahcun rangleng pakhat a ra thleng. Rangleng ihsi cun hnipuan mankhung hruhtu mi zah-um pakhat a rung suak ih, amah cu Lothlopa Fleming ih runsuah mi nauhak ih pa a si thu hmeltheihnak a tuah aw. Mi zah-um cun, "Ka fapa nunnak na runsuak. Na bang man lo pek ka duh," a ti. Asinan Lothlopa Fleming cun, "Si hlah seh. Ka tuah mi hrangah zianghman ka la lo ding," a ti ih, mi zah-um cu tlung ding in a sim.
Culai fang ah lothlopai' fapa nauhak cu sangka ah a ra suak. Mi zah-um cun, "Himi hi na fapa maw?" tiah a sut. A fapa a si thu lothlopa ih a sim tikah, "Lungkimtlangnak tuah ka duh. Na fapa hi ka hruai ding ih tthate'n fimthiamnak ka zirter ding. Nangmah a lo zon ahcun, na uanawknak tlak zet fapa ah a hung cang thei," a ti. Cuti'n lothlopai' fapa cu a hruai.
A can a kim tikah Lothlopa Fleming ih fapa cu London ih St. Mary's Hospital Medical School ihsin tlawng a ttheh ih, leitlun pumpi ih an theih thluh mi, penicillin si hmusuaktu, Sir Alexander Fleming ah a rung cang.
Kum tam a liam tikah mi zah-um ih fapa cu bese zet in pneumonia nat a tuar. A natnak damtertu cu ziang a si? Penicillin a si.
Asile mi zah-um cu zo a si pei? Lord Randolph Churchill a si. A fapa teh? Sir Winston Churchill a si.
Na tuh bang in na at sal ding an rak ti ttheu kha.
Hram: Ngantu theih lo mi "His Name Was Fleming."
04 August, 2017
Tlang Zim Ka Thleng Tengteng Ding
Tlang Zim Ka Thleng Tengteng Ding
2011 April 11 ahkhan India ram ih rampihuap level volleyball laktu nunau Arunima Sinha cu Lucknow khawpi ihsin Delhi khawlipi ah "Padmavati Express" timi tlangleng thawn a feh.
Central Industrial Security Force (C.I.S.F) camibuai tuah ding a si ih, tlangleng ticket ttha a co ngah nawn lo nan, tikcu khelh a ttul ruangah tlangleng ih minung tetnak bik, thilri le minung rawi aw celcel ih umkhawmnak General Coach ah a to.
Vansiatnak phurtu cui' tlangleng ahcun, rukru bur khat an ra ih Sinha ih tthi an long tum. Rukru pawl thawi' an sualbuaiawknak ah tlangleng par ihsin an hlon thlak. Padmavati tlangleng ihsin a khatlam tlangleng zin ah a vung tla. Vansiat le malmak ah khatlam ihsin tlangleng a ra ngelcel ih a ke vorhlam a rial ih tlun ah kehlam ke khal nasa zet in a hliam.
A ke le khel zawn ih hriamhma nasa zet a tuar ruangah zato ah thla li sung a um. A riahsiat thlak bik mi cu sibawi pawl in a vorhlam ke cu tan lo theih a si lo ti an hmuhsuah mi a si.
Zato ih thla li a um sungah media ah a thuhla nasa zet in an tarlang. Cumi cun a tuar cia mi beidonnak le thanaunak cu a luarter sinsin. Rampi level ih volleyball lektu a si ruangah cozah khal in zaangna domnak a pe. Volleyball lektu a sinak cu a cem zo ti a thei.
Asile, a ruahsannak hmuahhmuah a hlo thluh maw? Hlo thluh lo.
Indian cricket lekthiam "Yuvraj Singh" ih nun cu amah thawtkhumtu ah a hmang. Cancer nei cing ih Yuvraj Singh a damsuak ahcun, anih khal a vanduainak ihsin a dingsuak sal thei ding tiah a zum. Curuangah leitlun ih tlang sang bik a si mi Everest Tlang ah kai ding in thutluknak a tuah.
A hmaisa ahcun a tumtah mi cu thil harsa zet in a lang. Asinan a nu le pa, a ttapa le a kaihruaitu (coach) hnen ihsin somdawlnak nasa zet a ngah. Cuti'n feh le tlang kai cu nuamtete'n a cinh thok.
Cu thluh ah tlang kai thiam hminthang Bachendri Pal thawn an tong aw. Bachendri Pal cun Sinha ih tumtahnak hngetkhoh a hmuh tikah mak a ti zet. Curuangah amah ih fingkhawi mi Uttarkashi Camp ah tlang kai a cinhter.
2013 April 1 ah Sinha le Susen Mahto cu Everest Tlang ah an kai thok. Susen Mahto hi Bachendri Pal ih kaihhruainak thawn 2012 kum ah Chaamser Kangri Tlang (6622 metres) a rak kai dahtu, tlang par kaitu pawl zirhtu a si.
Ni 52 sung an kai vivo hnu, 2013 May 21 ah Everest Tlang zim an thleng. Cuti'n Arunima Sinha cu "Everest Tlang Zim ih Thleng Hmaisabiktu Ke Bul Nunau" ah a cang.
Source: quora.com
18 May, 2017
Nun Tluangtlam
Nun Tluangtlam
A nupi cu ramkhellam beunak hawltu dinhmun in Amerika ih a ra mi Tuluk-Vietnam ci thlah ihsin a suak mi Priscilla Chan a si. Anih cu Amerika ih suak mi Jew miphun, sakhaw nei lo, Mark Zuckerberg a si. Harvard Phunsangtlawng ih kum hnihnak an kai lai, tlawnginn party ah an tong aw. 2003 ah an ngai aw thok. 2004 ah Mark cu a sunmang pawl a tak ih canter ding in tlawng a bang. A lehhnu kum 3 (2007) ahcun a sunmang cu leitlun huap in a hlawhtling ih, kum 23 a si ah leitlun ih billionaire nauhak bik pakhat ah a cang.
2012 May 19 ah an nei aw. An tthitumnak khal Mark tei' inn dunglam hmuan ah tluangtlamte'n an tuah men. 2015 ahcun Mark ih Facebook Company cu leitlun ih sumdawnnak tacik mankhung bik 10 lakah a hung tel ih, $ 45 billion neitu ah a cang. 2015 December 1 ah fanu an nei. Fanu an neih tikah an neihsiah ih zatek 99 cu midang bomnak ah hmang ding in thutluknak an tuah. An sumpai thawn leitlun hmun tinkim ih minung pawl in harhdamnak, fimthiamnak, dengfelphung zirhliahnak le thahram pawl bangrantei' an co theinak ding ah bawm ding in an ruatcat.
Cumi cu tui' na hman rero mi Facebook le Instagram neitu billionare hminthang in a nun a hman dan a si. Khatlam ah, amah thawn linglet ih nungtu billionaire khal an tampi.
Tthimnak ah Tuluk ram ih milian bik Wang Jianlin hi $ 25 billion a nei ding tiah zum a si. Mark ih neih zat hrek tluk a nei. Asinan an nun hmandan a bang aw lo. A neihnunnak langter ding in lunghring (jade) thawn tuah mi bungrua pawl a lei, inn ropi bikbik pawl a sak. Kan dunglam ah a fapa in an uico hrangah Apple nazi mankhung zet pahnih a leih ih social media ah a tar.
Arab milian pawl khal Mark ih neihsiah hrek hrawng an nei ve. Annih khal an buai ve nasa. Ni tinte'n thing rimhmui hriak mankhung zetzet thawi' tuah mi thilri an hmang. Sui khut mi Marcedez mawttaw, sui tlang suak thei mi ATM cet, tlan zuamawknak mawttaw mankhung zetzet, sui nazi le sui hlir ih tuah mi bungrua pawl hmang in neihnun zuamawknak ah an buai nasa. Mipi ih hmuh ding ah, kheng khat ah Myanmar paisa ting 30 hrawng a si mi vur-sang an ei. Cu thluh ah Mark ih tuah mi Facebook ah uang aw zet in an tar.
Mexico ih rittheihthil siangpahrang El Chapo ih fapa pawl khal in an neihnunzia midang pawl ih an theih lo ding an phang zet. Mawttaw mankhung bikbik tampi an lei. Ttul hnai lo cing in iPhone tampi an lei ih tidai ah an hnim. Sumpai tampi cem ih lei ttul mi rannung an vulh. Meithal phunphun an kai. An kiangkap ah fala mawi zetzet tampi an ret. Cumi pawl cu an zuk ih Mark ih ta thotho a si mi Instagram ah an tar. An buai nasa.
Kan kiangkap khal ah an neihnunzia mipi ih theih lo phang in an buaitu tampi an um cio ko ding. Neinung cing in tluangtlamte'n a nungtu le kiangkap hrangah mi tthahnem si a zuamtu khal an um ve ding.
Cumi pawl ih nun vun thlir vivo sehla, a hahdam mi cu nun tluangtlam a si ih, a sunglawi mi cu kiangkap hrangih mi tthahnem si hi a si ti a lang ttheu.
Hram: Ko Nay Mann – Yoyo Lay Pae A Thetsin Mae
23 April, 2017
Leitlun Mawitertu Efren Peñaflorida
Leitlun Mawitertu Efren Peñaflorida
Efren Peñaflorida hi ke thum nei leng khaltu (tricycle driver) pacang le a nupi ih fa laita a si. Netalam ahcun an innsang cawmawknak daih aw deuh ding in khoh-suai dawr fatakte tla an tuah. Efren hi Cavite khawpi ih hnawm an hlonnak veng dengkawr ah a tthanglian. A nauhak lai ahcun hnawm lakah a lek ih, tidai borhbah khal a bual ttheu. Venghnen ih hmuhsuam khal a rak tong ttheu.
Khatlam ah, a nauhak tet lai ah nauhak somdawltu World Vision pawlkom in an rak bawm. Scholarship le sumpai somdawlnak pawl ngah in tlawng a kai ih, ca thiam thei zet a si ruangah sunlawihnak le laksawng tampi a ngah. 2000 kum ahkhan San Sebastian College ihsin computer ningthiamphung (technology) thawn hmat sang bik in tlawng a ttheh. Cumi thluh ah Cavite Ramkulh Phunsangtlawng ah a kai peh ih, 2006 kum ahkhan Fimthiamnak thuhla zirnak thawn a ttheh.
1997 kum, amah kum 16 a si kum, ah Peñaflorida cun Sang Tlawng (High School) ah mino pawlkom pakhat a din. An pawlkom ih tumtah mi cu lamzin parih misual bur pawl hnenah a feh mi tlawngta pawl ih thinlung kha, zatlanghlawm hrangih hnattuannak le bulpak tthansohnak lam ih hruailut sawn ding in a si. A tlawngkaipi dang pawl khal in an run pehzom vivo ih an pawlkom hmin cu "Dynamic Teen Company" tiah an sak. A tir ahcun rualpiza ttuankhawm dinhmun in an thok ih sungtel minung 20 hrawng an si. An tumtah mi cu tlawngta le mino pawl hnenah fimthiamnaklam tthangphawknak tuah, mai' huamzawng ih tthansohterawknak, bulpak tthansohnak hrangih cangvaihnak, le zatlanghlawm hrangih hnattuannak tivek pawl an si. Lehhnu ahcun an kiangnai ih cuveklam hnattuantu Club 8586 thawn an ttuan tlang.
A netnak ahcun "nor-leng cazir pindan" (pushcart classroom) timi an tuahsuak. An nor-leng pawl ahcun cabu, pen, cabuai, tohkham le tlawnginn thilri pawl an phur ih, Zarhteni tinte'n thlanmual asilole hnawm hlonnak hmun tivek ah tlawnginn ih ca zirhawk vekin nauhak pawl kha ca an zirh hai.
Peñaflorida cu Cable News Network (CNN) ih Hero ah hril si ding in Club 8586 in a hmin an thunlut. Club 8586 hi hramthok le sang tlawng a kai lai ih sumpai rak somdawltu khal a si. Ram 100 lenglo ihsin hmin thunlut mi 9,000 lakah CNN ih Blue Ribbon Panel cun 2009 kum hrangih Hero 28 a hril mi lakah a telh. October 1 ah cumi 28 lak ihsin an hril sal tikah Top Ten ah a tel. Cule, November 22 ih an hril sal tikah "CNN Hero of the Year for 2009" a ngah.
Himi sunlawih laksawng ahhin Dynamic Teen Company in hna a ttuan peh vivo theinak ding ih somdawlnak sumpai $100,000 a tel cih.
Hram: www.quora.com
Ttahnak Horkuam ih Vancungmi
Ttahnak Horkuam ih Vancungmi
(asilole)
Hngakttah pawl ih Nu Sindhutai Sapkal
Sindhutai Sapkal hi 1948 November 14 ah India ram, Maharashtra ramkulh, Wardha khua ah a suak. Phun li tiang lawng tlawng a kai ngah. Cumi hman cu innsang hnattuan ttul ruangah can-laang (part-time) ih a kai mi a si. Retheihnak maksak hnuai ah a tthanglian. Kum 10 a ti ah kum 32 mi cu pasal ah an neihter. A ni le rang tei' inn ah harsa zet in a nun a hmang ih, kum 20 a si ah fapa pathum a hring zo.
Cumi lai ah an khua ih micakpa thawn thubuai an nei. Cu pa cun India ram ah alh-thei (fuel) ih an hman mi caw ek ro pawl kha khaw sung mipi pawl a khawlkhawmter hai. Cumi cu thingram zungtthen (forest department) thawn relremnak tuah in an zuar ttheu. Asinan khaw sung mipi pawl cu hlawhman zianghman a pe lo. An buainak ruangah pengpi (district) hotu cu an khua ah a ra ih, Sapkal a dik ti a hmuh ruangah nehnak a pe. Micakpa cu nunau rethei pakhat men in a mualphoter ruangah a tlawmla zet. Curuangah Sapkal ih pasal hnenah a nupi tthen ding in a fial. Cumi lai ah Sapkal cu fa a vonnak thla kua a luan zo. A pasal in a dawisuah ruangah an caw inn ah amahte'n fanu a hring. Cu thluh ah peng malte a hla mi a nui' inn ah a tlung nan a nu in a rak cohlang lo.
Beidong ruangih mahte thahawk duhnak thinlung cu sup ttentto in tlangleng zin kap ah vehceu rawl hrawng (kutdawh) a ttuan thok. Hitawk a thlen tikah nu le pa ih hnon mi nauhak tampi an um ti a hmusuak. Cui' nauhak pawl cu amai' fa ah a la ih, cawm thei ding khal in taima zet in kut a dawh. Amai' hnenih a ratu hngakttah hmuahhmuah ih nu si thei ding in thutluknak a tuah.
Neta ahcun amai' sungsuak fa cu Pune khawpi ih Shrimant Dagdu Sheth Halwai hngakttah tlawng ah a ret. A retnak san cu a cawmfa pawl le amai' fanu karlak ah thleidanawknak a um ding a phan ruangah a si. A thinlung a ropi zet.
Sapkal hi 'Mai' tiah duhdawtnak thawn an ko ttheu. A nun pumhlum in hngakttah pawl hrangah a hlan. Hngakttah 1050 lenglo a cawm zo. Tuini ahcun makpa 207, mo 36 le tu 1,000 a nei zo. Asinan a cawmfa pawl ih ei-in ding tawlrel ah a buai ringring lai. A cawmfa tampi cu tthatei' zirsuak mi danthiam le sibawi an hung si ih, amai' sungsuak fanu tel in, a cawmfa tthenkhat cun anmahte'n hngakttah tlawng an din hai. A fa pakhat cun Ph. D. tiang a ttheh.
A tlawmngainak le taimaknak ruangah sunlawihnak laksawng 272 lenglo a ngah. Cumi lakah 2010 ah Maharashtra Ramkulh Cozah in nunau le nauhak somdawlnak ih zatlanglam hnattuan a ttuantu an pek mi Ahilyabai Holkar Sunlawih Laksawng khal a tel. A ngah mi sumpai hmuahhmuah cu hngakttah pawl ih umnak ding hmun le inn saknak ah a hmang. An cawmawknak ding lawng si lo in tthatei' fimthiamnak an zir theinak ding tiang in a tawlrel.
2010 kum ahkhan amai' nunthuanthu sirhsan ih an tuah mi "Mee Sindhutai Sapkal" timi zuknung a suak ih, 54-nak London Zuknung Puai hrang khal ah hril a si. Sapkal hi thusim thiam zet khal a si.
Kum 80 a si kum ah a pasal cu ngaidam dil phah in a hnenah a ra kir. Asinan Sapkal cun a cawmfa si ding lawng in a rak cohlang. Ziangahtile himi cin ahcun nupi si lo in nu lawng a si thei thlang tiah a sim. A hngakttah tlawng ih na va leng asile a hlan ih a pasal cu a cawmfa upabik a si thu uang zet le duhdawt zet in hmeltheihnak a lo tuah ding.
Hram: www.quora.com
Biar-am Cah le Cah
Biar-am Cah le Cah
"Mumbai khawpi ah na zalte sung ihta paisa pia khat hmang lo in thla ruk sung na um thei pei maw?" tiah lo sut sehla, mi tam sawn cun "Ai" nan ti ko ding. Asinan mi pakhat cun a cang thei lo ding mi cu a rak tuah thei. A zalte sungah "pia nga tlang kang" hman a um lo can khal ah, ni khatkhat ahcun ka tumtah mi cu ka ngah tengteng ding tiah tumtahnak hnget a neitu a rak um.
Himi hi Nawazuddin Siddiqui ih nunthuanthu a si. A lar hnu ahcun theitu a ngah zet nan, a lar hlan ah Bolywood zuknung khawvel ih a rak zuamnak pawl cu mi tampi in an thei lo.
Nawazuddin Siddiqui hi Phunpi Thuanthucawn Tlawng (National School of Drama) ihsin phunsangtlawng a ttheh hnu ah Mumbai ah a thleng. Lemcan a thiam cungcuannak ruangah rei lo te sungah a sunmang cu a ngah mai ding tiah a ruat. Asinan a ruahdan a rak dik lo. India ram ih zuknung ttuanrian khawvel ahcun, hlawhtlinnak ngah thei ding in sonsalnak na tuah a ttul mi thusuhnak pahnih an um. Cumi thusuhnak pahnih cu - "Na pa/pu/nu/nukhatta/pakhatta ah lemcangtu/director an um maw? timi le "Na hmel a ttha in, na taksa a sek (six pack/zero) mawi tawk maw?" timi an si.
A tlun ih thusuhnak pahnih ah Zawazuddin Siddiqui cun tlinnak pakhat hman a nei lo. An sutnak cu, "Sir, lemcan hi ziang a si ti ka thei," ti ih a sonsal tikah annih cun, "Hah! Kannih hman in lemcan hi ziang a si ti kan thei lo. Nang in ziangtin na thei thei?" tiah an rak hnihsan.
Asinan a beidong san lo. Lemcannak khawvel ahcun tel thei dan ding a hawl. Vei tampi ahcun misenpi lakah a tel ih, a cancan ahcun ngaihsak hlawh tlak lemlo biakawknak tthenkhat ah a hmel a lang ve. Asinan cuvek ih maltakte a tuah mi khal ah mi ih theih tham ding khop in a rak zuam. Amah vekih talbuaitu mi malte in an lemcan thiamnak cu an rak hmu ngah. A hmu ngahtu lakah Irrfan Khan khal a tel. "New York" timi zuknung ih maltakte teltu Nawazuddin cu lemcan a thiam tiah Irrfan Khan in a fak.
Cuvek thapeknak le "biar-am cah le cah" timi lungput thawn a zuamnak pawl ruangah lehhnu ahcun lemcangtu hlawhtling zet ah a rung cang.
Hram: www.quora.com
31 January, 2017
Patrick Henry Hughes: Keimah Ka Pai' Fa Si Ing
Patrick Henry Hughes: Keimah Ka Pai' Fa Si Ing
Liz Murray: Horkuam ihsin Tlang Zim ah
Liz Murray: Horkuam ihsin Tlang Zim ah
19 January, 2017
Dr. A. P. J. Abdul Kalam – Fimthiamnak thawn Vanrang Deng ah
Dr. A. P. J. Abdul Kalam – Fimthiamnak thawn Vanrang Deng ah
Dr. A. P. J. Abdul Kalam ti ih theih tlangpi mi Avul Pakir Jainulabdeen Abdul Kalam hi India ram ih Ramhotu 11-nak, 2002 ihsin 2007 tiang ttuantu, a si. Mipi thinlung tongtu ramhotu malte lakih tel ve a si bang in, ramhotu a ttuan lai khal ah Mipi'h Ramhotu (People's President) tiah a rak lar. India ram ahcun dengfelphung mithiam le engineer dinhmun in ngaisan hlawh zettu a si fawn. Khawmualpi dang kap thleng thei pukpi (ballistic missile) le tlolak rocket ningthiamphung (space rocket technology) lam tthansohnak tampi a ttuan hlawhtling ruangah India ih Pukpi Minung (Missile Man of India) ti khal in theih lar mi a si.
India ram ih tlawngta zatek 90 zikte pawl nun ahhin harsatnak mangkheng hmatonnak, thil cang thei lo vekih lang mi rori pahtlangnak, le siar cawk lo nun thapawknak pawl a khat thluh. Asinan cuvek pawl um hmansehla, mi tthenkhat cu cuangmuar zet in an hlawhtling. Fimthiamnak lam ih an ngah mi lukhum pawl an maksak zet ih, vei tampi ah tla cun an CV in mi a hringhro thei ti khop an si. Cuvek minung pawl cun tuini ih anmah si ding ah a run tuahtu cu fimthiamnak dik (right education) a si tiah an phuang aw cio.
Kan dunglam thla tampi liam zo ahkhan, Dr. APJ Kalam tonsuhnak ka tuah ttheh hnu, a Rajaji Marg inn ka suahsan hlan te ah a hnuailam ih ttongfang pathum hi salsuak ta ding in tlawng saya awphawi thawn i fial: tairialnak (perseverance), taimaknak (hard work) le thinsaunak (patience).
Himi lawng hi tthansohnak lamzin umsun a si tiah a sim. Lehhnu, can reipi hnu ah, himi ttongfang pawl hi amai' nun a rak hmannak ttongfang pawl an si ti ka theithiam sal. Khawruahnaklam kaihruaitu khal an si ih, a tak ih hman ci khal an si. Thlanglam India ih tikulh khawpi Rameswaran ah, mipa nauhak pakhat dinhmun ih a rak tthanlen lai ihsin a khawruahnak le a nun taktak rak kaihruaitu an si.
A pa cu vokkuanglong neitu Jainulabdeen a si ih, fimthiamnak zir lo a si ko nan, Kalam cu tlawngkaiter a duh. Kalam cu zingpit nazi 4 ah a tho ih dai a bual hnu ah mathematics zirnak ah a feh. An zirhtu cun ttum khat ah tlawngta panga lawng a cohlang. Ca zir hlan ih dai bual ding cu lo theih lo in a tlawngta pawl a tuahter mi a si. Mathematics a zir thluh ah a unauseu Samsuddin thawn an khawpi sungah thuthangca an zem ttheu. An khawpi ahcun lektthik meisa a um lo ruangah, zan nazi 7 ihsin 9 tiang zinan meifar an vang. Asinan Kalam in nazi 11 tiang ca a zoh ttheu ruangah a nu in zinan hleifuan a khawl sak ttheu.
Ca thiam thei zet a si ruangah Kalam cu tlawngsaya pawl ih somdawlnak a ngah ringring. Schwarzt Sang Tlawng ih Iyadurai Solomon cun Kalam hnenah, "Thil pakhatkhat cu na ngah duh taktak ahcun na ngah thei a si," tiah a sim ttheu. "Cumi in ttihlonak i neihter" tiah Dr. Kalam in a sim sal.
A nauhak lai ihsin vate pawl ih zuan dan khin a thinlung a la zet. Asinan vanzuang thilri khaltu le tuahtu si a duh thu cu lehhnu lawng ah a thei aw. Sang Tlawng a ttheh tikah Trichi khawpi ih St. Joseph's College ah physics a va zir peh. Asinan a zir thluh tikah a di a riam lo. Vanzuang engineering lam a zir ngah hnu ah, a hmaisa kum thum a rak hlon lak men kha a sir aw sal. Khatlam ah, college a kai lai ih Leo Tolstoy, Thomas Hardy, F. Scott Fitzgerald le Mirang bezaipu dang pawl ih ca a rak siar ngah ruangah cun a lung a awi ve.
Chennai khawpi, Madras Institute of Technology (MIT) ih tlunzuanglam a zir lai ah Kalam in zirnak thupi pakhat a zir ngah. Cumi cu caan ih manmual (value of time) a si. System design project pakhat a kaihhruai rero lai ah, ni khat cu a hnattuan zoh ding in an tlawng uktu a ra. A lung a kim hmel lo ih, a lehhnu ni hnih ah cumi project cu ttheh ding in Kalam cu a fial. A ttheh lo ahcun scholarship a ngah mi cu hnukkir sal a si ding tiah a sim. Cumi cun Kalam cu a buaiter. Kum tampi sung a pa a rak retheihnak pawl cu thulolak ah an cang thlang ding. Curuangah Kalam cu rawl ei lo, itthat lo in hna a ttuan. A ni netabik ah, a tthansohnak ra hal ding in a professor a ra. Kalam ih ttuansuah mi a zoh tikah a lung a hmui ih, "Delhritnak (stress) hnuai ah ka lo ret ih, can netabik bikhiah hmaton ding in ka lo tuah hrim a si hi," tiah a sim thu Dr. Kalam in a rel sal.
Cumi ihsin Kalam ih hnattuan dan cu a danglam ta. A dam sungah project tamngaipi a kaihruai ko nan, project pakhat cio kha a ttuan ding mi project netabik vek hlir in a ttuan. Cuvek ih ti ttentto lungput a nei. Project hruaitu a si ringring khal hi mangbang ding a um lo. Amah thuron petu Major General R. Swaminathan in hruaitu dinhmun ih Kalam a hlawhtlinnak san hitin a sim: "Hotu ttuan theinak le hnattuantu si theinak ding tlinnak tlamtling a nei veve. Khuimi veve khal olsamte'n a ttuan thei."
A project picang hmaisabik SLV – 3 a hlawhsam hmaisabik ttum ahcun Dr. Kalam khal a thin a buai ve dah. Himi can hrawng thotho ah, a nauhak lai ih kaihruaitu Jallaluddin a thi fawn. "Ka taksa pengtthen a thi ...." tiah Dr. Kalam in a sim. Asinan SLV-3 cawlhsan ding cu a ruat dah lo lawlaw. "Hlawhtling ding cun hnattuan kan taimak ih tairial kan suah a ttul," tiah a sim. Cuti'n SLV-3 cu hlawhtling zet in an tuahsuak thei. Dr. Kalam cun a hnattuan ih a hlawhsam lawk can ah khawruahphung (philosophy), sakhua le calai (literature) pawl ihsin thazang a la ttheu. Thiamnaklam ih thikawknak le hnattuan tlangnak ih tel ttha duhlotu pawl thawn ziangtin pehparawk ding timi khal a zir ngah.
1998 kum ih India in Pokhran-II nuclear ralthuam zohfelnak an tuah mi ahkhan Dr. Kalam hin pawlkomlam, ningthiamlam le ramkhellam ih sutpi ban a rak ttuan. Himi hi 1974 kum ih India in nuclear a rak zohfel hnu ih a zohfelsalnak hmaisabik a si. Dr. Kalam hi Indian Institute of Space Science and Techonology (Thiruvanthapuram) ih chancellor, Anna Phunsangtlawng (Chennai) ih professor, le India ram ih zirthiamnak le zirhliahnak hmun dang tampi ih kaihhruaitu pakhat a si.
Hlawhtlinnak in Dr. Kalam cu an run thlun. Prithvi, Agni, Akash, Trishul le Nag pukpi pawl cu an hlawhtling nasa zet. India ram ih sunlawihnak ropi Padma Bhushan le Bharat Ratna khal a dong ih, cu thluh ah India Ramhotu a rung si. Anih hi India ram ih nauhak rethei tampi thinlung tong theitu ramhotu malte lakah a tel.
Mi rethei dungkhar ihsi ra a si vekin, mi pakhat ih hmailam can thlengawkternak ah fimthiamnak in ziangvek huham a nei timi a theifiang.
Hram: https://www.quora.com/What-are-the-most-inspiring-short-stories
02 November, 2016
Tlangpi Satcattu
Tlangpi Satcattu
Dashrath Manjhi hi India ram, Gehlour tlangtluan ih tlangpi tan in lamzin laisuaktu a si ruangah "Tlang Minung" tiah an ko. Tlangpi tan ih lamzin a laihsuahnak san cu an khaw mipi pawl in siivailam tuamhlawmawknak an ngah olsam theinak ding ah a si. Ziangahtile siivailam tuamhlawmnak ngah lohli lo ruangah a nupi a rak cann dah.
Dashrath Manjhi ih nupi Falguni Devi cu 1959 kum ahkhan hriamhma a rak ngah ih siivai ih tuamhlawm lohli ttul dinhmun ah a thleng. Vansiat thlak zet in an khua ihsi sibawi umnak nai bik khawpi cu km 70 in a hla. Dashrath Manjhi in sibawi le siivai ngaihven ding ih a feh tikah Gehlour tlangtluan pawl helkual phah ih feh a ttul. Curuangah caan a rei phah ih tuamhlawm aw man nawn lo in a nupi cu a thi.
Amah le a nupi ih tuar mi vek cu midang in an tuar ve ding a duh lo ruangah Dashrath Manjhi cun lamzin nai ding ih tuahnak ah a nun pumhlum in a hlan. Tlangpawng pawl kha hel ttul lo ding in a lai ihsin lamzin a lai tlangh hai ih, a netnak ahcun km 55 a hla mi Atri le Wazirganj cu km 15 lawng ah a cang.
Cumi hrangah kum 22 rori a rei.
Zuk ih a hnuaita sawn khi 2015 kum ih zuk mi a si.
Wilma Rudolph: Lolak ihsin Tlolak ah
Wilma Rudolph: Lolak ihsin Tlolak ah
Wilma Rudolph cu Tennessee ramkulh (US) ih innsang reithei zet pakhat ah a suak. Kum li a si ah cuap thling nat (pnewmonia) thuah hnih le sahlah nat (scarlet fever) a nei kop. Thihnak tlak cumi nat komkhawm cun thahri-thih nat (polio) a thlenter ruangah cangvai thei lo in a um. Sibawi in a ke ih leilung a dai sal thei nawn lo ding thu a sim.
Asinan Wilma Rudolph ih nu cun a fanu hnenah, "Pathian ih pek mi thiltitheinak, tairial suah ih zuamnak le zumnak thawngin na tuah duh mi ziangkim na tuah thei," tiah tha a pe. Cutikah Wilma cun, "Leitlun ih nunau tlanzuamawknak ah a cak bik si ka duh," a ti.
Kum kua a si kum ah sibawi pawl ih thuron pek mi thlun lo in, a ke an kilhbetnak a phelh ih leilung pal in kekar khat a kar. Cumi hman cu sibawi pawl in a cang thei dah lo ding an timi a si. Kum 13 a si kum ah tlanzuamawknak a tel thok. Asinan a netabik ah a thleng. A ttum hnihnak a tel lala. A netabik ah a thleng lala. A ttum thumnak, ttum linak, ttum nganak pawl a tel vivo ih a netabik a si ringring lawk. Asinan a netnak ahcun a hmaisabik ah a thleng thei.
Kum 15 a si kum ah Tennessee Ramkulh Phunsangtlawng ah a thleng ih, Ed Temple timi tlan zirhtu pakhat a va tong. Wilma cun, "Leitlun ih nunau tlan cak bik si ka duh," tiah a sim. Cutikah Temple cun, "Na tumruhnak hi cu zohman in an lo dawnkham thei lo ding. Cumi hlei ah keimah in ka lo bawm bet ding," tiah a sim ve.
Ni le thla an liam ih Olympic Zuamawknak Puaipi a rung thleng. Wilma khal tlanzuamawknak ih tel ding a si. Olympic cu mi cungcuang hlir tonawknak a si vekin nehtu si ding a harsa zet. Cu betbet ah Wilma ih zuam ding mi cu zohman ih rak neh hrih lo mi Jutta Heine a si. A hmaisa ah meter 100 tlan an zuam aw. Wilma in Jutta Heine a neh ih Sui Tacik hmaisabik a ngah. A vei hnihnak ah meter 200 tlan an zuam aw sal ih Wilma in Jutta Heine cu a neh lala. Sui Tacik pahnih a ngah thlang.
A vei thumnak ah meter 400 tlan sawnawk (relay race) a si. Tlan sawnawk ahcun an grou ih tlan cak bik kha a netabik ah an tlan ttheu. Wilma tei' lam ih a hmaisa mi pathum cu an tlan ih funghreu thlengawknak ding hmun an thlen tikah funghreu an thleng aw. An zuampi pawl cu an hleih zet. Curuangah Wilma ih can a thlen tikah Wilma cu a cawl lawk. Asinan Jutta Heine a ra lang vete'n funghreu cu a lak vukvi ih, cet vek ih cak in a tlan ciamco. Cuti'n Jutta Heine cu a neh ih Sui Tacik pathumnak a ngah.
Curuangah, kuttualleisam nunau pakhat cu 1960 kum Olympic ah leitlun ih tlan cak bik nunau ah a hung cang timi hi santhuanthu ah a tang lanta.
Buainak le harsatnak um cing khal ih tumtah mi cawl cuang lo pawl lawng hi "Lolak ihsin Tlolak ah" (Zero to Hero) an thleng ttheu.
Ref: Wikipedia
R. Norris Williamms: Thihnak Horkuam ihsin Hlawhtlinnak Tlang Sang ah
R. Norris Williams: Thihnak Horkuam ihsin Sunlawinak Tlang Sang ah
R. Norris Williams hi mithiam hminthang Benjamin Franklin ih cithlah a si. 1912 kum ahkhan long vanduai RMS Titanic ah a rak to ve. A pa thawn long pindan ttha bik pakhat ih an um lai ah, Titanic long cun vur tlang a pah ngah.
Long in vur tlang a pah ngah hnu rei lo te ah Williams in pindan pakhat sungih tartahak mi mi pakhat cu pindan sangka bal siat in a runsuak. Pindan sangka a tisiat ruangah long hnattuantu pakhat in a kawk ciamco ih, White Star Line company ih thilri a siatsuah ruangah cawhkuanter a si ding ti tiang in a hro (Himi zawn ciah hi Director James Cameron in 1997 kum ih a suah mi Titanic zuknung khal ah a langter). Williams cu long pil ruangih buainak pawl a cem zikte tiang in long parah a um.
Long a pil thluh hnu ah RMS Carpathia long cu a nungdam umsun pawl runsuak ding ah a ra thleng. A dai tuk mi tifinriat vur tidai in Williams ih ke pawl cu an rak siatsuah nasat tuk ruangah Carpathia long parih sibawi pawl in a ke cu tansak an tum. Asinan kum 21 lawng a si lai mi le tennis leh paih zet a si mi Williams cun, tennis a leh thei nawn lo ding phang in, a ke tan ding cu a el.
Cumi hnu ih thilthleng cu mi thawtkhum thei le danglam maksak a si. Vur tidai ih ciah siat mi a ke cu dam ttha sal thei ding in nazi pahnih dan ah a tho ih a veivak ringring ttheu. A ke dam ding in le tennis lek thei sal ding ah nasa zet in a zuam. A taimak suahnak nasa zet ruangah cumi kum thotho, 1912, kum cem zawng ahcun U. S. Tennis Championship (tuini ih US Open – Leitlun Tennis zuamawknak sang bik pali lakih pakhat) ih mipa-nunau ttang kop (mixed doubles) zuamawknak ah a pakhatnak an ngah.
Kum hnih a rei hnu, 1914 kum, ah dawnkhamtu hmuahhmuah pahtlang in US Open ih bulpak champion a hung si ih, 1916 khal ah a ngah sal lala. Cuihlei ah, Davis Cup le Olympic Sui Tacik khal a ngah bet fawn.
Siatralnak ih khabe ruh ihsin a luat ih, a ke tan tuar zik deuhthaw dinhmun tiang a thlen hnu ah, Champion pakhat ih a hung dinsuahsalnak hin mi tampi nun ah thu a sim ringring a si.
Ref: Wikipedia

