12 November, 2014

Selma Lagerlöf - Nunau lakih Nobel Calai Laksawng Ngah Hmaisabik


Selma Lagerlöf



Selma Ottilia Lovisa Lagerlöf (20 November 1858 – 16 March 1940) hi Swedish miphun canganthiam a si ih nunau lak ihsin Nobel Calai Laksawng ngah hmaisabik a si. A hleice in nauhak hrang cabu Nils Holgerssons underbara resa genom Sverige (Nils ih Mangbangza Zuamsuahnakpawl/The Wonderful Adventures of Nils) a ngan mi ruangah theih kau a hlawhbik.

Tuan Nun
Sweden ram nitlaklam, Värmland  ih hmunram pakhat ah a um mi Mårbacka innpi (tu ahcun Sunne Mahteukawknak khawpi ah a um) ah a suak. Lieutenant Erik Gustaf Lagerlöf le Louise Lagerlöf née Wallroth tei’ fanu a si. Unau ruk lakih panganak a si. A suakthlak ihsin khel hriamhma a ngah. Suahthlak ihsi damlonak ruangah a ke pahnih in an bai lawk nan, lehhnu ah a rung ttha sal. Nauhak ngawicawi a si ih, a kum mil lo khop ih thuhla ruat khungkhai ttheu a si. Casiar paihnak thuk zet a nei. 1884 kum ah a pai’ damlonak ruangih Mårbacka an zuarnak in a nun tthansohnak nasa zet in a hngong.

Ttuanrelnak
Lagerlöf cu 1882 ihsin 1885 tiang Stockholm khawpi ih Högre lärarinneseminariet ah fimthiamnak a zir. 1885 ihsin 1895 tiang Landskrona ih sang tlawng nunau tlawngtapawl zirhtu cozah tlawngsaya a ttuan. Himi can ah thuanthu-rel a thiamnakpawl a tathriam. A hleice in a nauhak lai ihsi a theih mi thuanthu roling pawl a ngaihven hleice. Stockholm khawpi ih Royal Women’s Superior Training Academy ih a zirnak ihsin Lagerlöf cun sanzul (contemporary) Swedish ttong ih kengkawhdik phungthluk (realism) thlun cangantu August Strindberg tivekpawl a run dokhirh (react) sal. Landskrona ih zirhtu a ttuan lai ah a nunthuleng hmaisabik, Gösta Berling’s Saga, a ngan. Cangantu dinhmun ih a hlawhtlinnak cu himi nunthuleng ih bung khatnak kha calailam zuamawknak ah a thun lut ih a pakhatnak a ngah mi, le cumi nunthuleng pumhlum sutsuah ding hrangih lungkimsaknak a ngah mi ihsin a si. Cangan lam a ngaihven tthat thei ding duhsaktu Fredrika Limnell in sumpailam in a bawm fawn.

1894 kum ah cangantu thotho a si mi Sophie Elkan thawn an tong aw ih, rualpi le ttuanrelpi ah an cang. Ca an kuatawk mi pawl zoh tikah Lagerlöf hin Elkan hi thuk zet in a duhdawt ti a lang. Kum tampi sung Elkan le Lagerlöf cu an kutsuakpawl an faksel aw ton. Lagerlöf hin a kutsuak Elkan in nasa zet ih a hliahkhuhzia a ngan. Vei tampi cu Lagerlöf in a cabu sungih thuhla a fehter duhdan thawi’ mil lo zet tiangtiang ih feh ding hman in a hliahkhuh.

1900 kum ah Jerusalem khawpi ih American Colony a va tlawng. Himi a tlawnnak hin Lagerlöf hi Jerusalem timi hmin thawi’ cabu ngan ding in a thawtkhum. 1895 kum ihsin nganca luhcilh tthat thei sinsin beisei in tlawngsaya ttuan a cawlhsan. Gösta Berlings Saga nunthuleng ihsi a ngah mi sumpaipawl le scholarship le cozah bombawinak sumpai pawl hmang in vei hnih khual a tlawng. Himi a tlawnnakpawl hi lehhnu ih a run ngan ding mi nunthuleng hrangah nasa zet in an ttangkai. Elkan thawn Italy ah an tlawng, Palestine le Nisuahlam hmunram dangdang khal a tlawng. Italy ram a tlawn ttum ah Khrih Nauhak (Christ Child) pianhmang milem umnak hmun kha thuhla dik lo sawn a si mi in a run luah sawn mi a hmu. Himi hin a nunthuleng Antikrists mirakler (Khrihdotu ih Thilmakpawl/The Miracles of the Antichrist) timi ngan ding in a thawtkhum. Himi nunthuleng hi Sicily tikulh ah a tthum aw ih, Khristian le socialist nuncan ziaza kalhmang pawl luhhnawhtonawk dan pawl a phorhsuak. Asinan Lagerlöf ih thuanthu tamsawn cu Värmland ah hram an bun hai.

1897 kum ah Falun ah a vai ih cutawk ah Valborg Olander thawn an tong aw. Olander hi Lagerlöf ih calailam somdawltu (literary assistant), rualpi, le ttuanpi ah a rung cang. Himi thu ih Elkan in Olander a thiknak ruangah an karlak pehtlaihawknak ah thuhla hnoksak a um phah. Tlawngsaya a si mi Olander hi Sweden ram ih nunaupawl vote pek theinak hrang cangvaihnak ah thatho zet ih teltu a si. Selma Lagerlöf khal Nunaupawl Vote Pek Theinak hrang Rampihuap Pawlpi (Country Association for Women’s Suffrage) hrangah thureltu thatho zet a si ve. Lagerlöf ih thu a relnak hi Pawlpi hrangah a tthahnem ngaingai. Ziangahtile Lagerlöf ngaisangtu mipi nasa zet an um ruangah a si. 1911 kum June thla ah Stockholm ih tuah mi Ramtamhuap Vote Pek Theinak Congress (International Suffrage Congress) khal ah onnak thucah a sim ih, 1919 kum May thla ih Sweden ram in nunaupawl vote pek theinak a pek mi lomnak puai khal ah thucah a sim.

Selma Lagerlöf hi German-Jewish cangantu Nelly Sachs ih rualpi khal a si. 1940 kum ih a thih hlan te ahkhan Swedish siangpahrang innsang hnenah Sachs le a tar zet thlang mi a nu, Nazi Germany hnen ihsin luat thei ding ih bawm ding in, Germany ihsi Sweden ih feh mi vanzam netabik ih telter ding in, le Stockholm ih an dam sung an beu theinak ding ih, tawlrelsak ding in a dilsak hai.

Sunlawihnakpawl le Hngilhlonak
1909 kum ah Selma Lagerlöf cun “a ngancapawl pianhmang neihtertu a si mi rinruah hmuitin mi cungcuang (lofty idealism), suangtuahnak langsar le thlaraulam hmuhruahdan pawl cohlan pompinak ruangah” Nobel Laksawng a ngah. Asinan Nobel Laksawng pek ding thu ah Nobel Calai Laksawng petu Swedish Academy sungah thuneihnaklam eltaiawknak (internal power struggle) nasa zet a suak lawk. 1904 kum ah Swedish Academy hin sunlawihnak sui tacik a rak pe dah zo ih, 1914 kum ahcun amah khal Academy ih sungtel a hung si. Academy ih sungtelsinak le Nobel calai laksawng ahhin, sunlawih hlawh hmaisabik nunau a si veve.

1907 kum ah Uppsala Phunsangtlawng ihsin calai doctor zircawilu (doctor of leters) a ngah. 1928 kum ah Greifswald Phunsangtlawng ih Thiamzung Faculty ihsin upatpeknak doctorate a ngah. Leitlun Ralbuai II thok pek ahkhan Soviet Union an donak hrangih sumpai hawlnak hrangah Finland cozah hnenah Swedish Academy hnen ihsin a ngah mi Nobel Laksawng tacik le sui tacik a kuat. Finnish cozah cu an lung a awi tuk ruangah kalhmang dang in sumpai cu an hawl sawn ih, a tacik cu an kuat kir sal.

Sunne ih Östra Ämtervik ah a hmin in hotel pahnih tuah a si ih, amai’ inn Mårbacka cu thil-hlun-inn ah tuah in kilkhawi a si. 1992 ihsin a zuk cu Swedish tangka (kronor) kul ca ah tarlang a si.

Selma Lagerlöf ih Kutsuakpawl

Swedish le English ih sutsuah mi kutsuakpawl cu a hnuailam vekin an si.
  • Gösta Berlings saga (1891; nunthuleng). English in The Story of Gösta Berling (Pauline Bancroft Flach, 1898), Gösta Berling's Saga (Lillie Tudeer, 1898), The Story of Gösta Berling (R. Bly, 1962) tivekpawl in leh a si hai.
  • Osynliga länkar (1894; nunthuleng tawi lawrkhawm). English in Invisible Links (Pauline Bancroft Flach, 1899) tiah leh a si.
  • Antikrists mirakler (1897; nunthuleng). English in The Miracles of Antichrist (Selma Ahlström Trotz, 1899) le The Miracles of Antichrist (Pauline Bancroft Flach, 1899) tiah leh a si.
  • Drottningar i Kungahälla (1899; nunthuleng tawi lawrkhawm). English in The Queens of Kungahälla and Other Sketches From a Swedish Homestead (Jessie Bröchner, 1901; C. Field, 1917) tiah leh a si.
  • En herrgårdssägen (1899; nunthuleng tawi lawrkhawm). English in The Tale of a Manor and Other Sketches (C. Field, 1922) tiah leh a si.
  • Jerusalem : två berättelser. 1, I Dalarne (1901; nunthuleng). English in Jerusalem (Jessie Bröchner, 1903; V.S. Howard, 1914) tiah leh a si.
  • Jerusalem : två berättelser. 2, I det heliga landet (1902; nunthuleng). English in The Holy City : Jerusalem II (V.S. Howard, 1918) tiah leh a si.
  • Herr Arnes penningar (1903; nunthuleng). English in Herr Arne's Hoard (Arthur G. Chater, 1923; Philip Brakenridge, 1952) le The Treasure (Arthur G. Chater, 1925) tiah leh a si. Zuknung in  Sir Arne's Treasure, 1919 kum ih zuk mi khal zoh a theih.
  • Kristuslegender (1904; nunthuleng tawi lawrkhawm). English in Christ Legends and Other Stories (Velma Swanston Howard, 1908) tiah leh a si.
  • Nils Holgerssons underbara resa genom Sverige (1906–07; nunthuleng). English in The Wonderful Adventures of Nils (Velma Swanston Howard, 1907; Richard E. Oldenburg, 1967) le Further Adventures of Nils  (V.S. Howard, 1911) tiah leh a si.
  • En saga om en saga och andra sagor (1908; nunthuleng tawi lawrkhawm). English in The Girl from the Marsh Croft (Velma Swanston Howard, 1910) le Girl from the Marsh Croft and Other Stories (edited by Greta Anderson, 1996) tiah leh a si.
  • Hem och stat: Föredrag vid rösträttskongressen den 13 juni 1911 (1911; nunthuleng si lo). English in Home and State: Being an Address Delivered at Stockholm at the Sixth Convention of the International Woman Suffrage Alliance, June 1911 (C. Ursula Holmstedt, 1912) tiah leh a si.
  • Liljecronas hem (1911; nunthuleng). English in Liliecrona's Home (Anna Barwell, 1913) tiah leh a si.
  • Körkarlen (1912; nunthuleng). English in Thy Soul Shall Bear Witness! (William Frederick Harvey, 1921) tiah leh a si. Zuknung ah The Phantom Carriage, The Phantom Chariot, The Stroke of Midnight ti'n suah a si.
  • Stormyrtossen: Folkskädespel i 4 akter (1913) - Bernt Fredgren thawn an ngan.
  • Astrid och andra berättelser (1914; nunthuleng tawi lawrkhawm)
  • Kejsarn av Portugallien (1914; nunthuleng). English in The Emperor of Portugallia (V.S. Howard, 1916) tiah leh a si.
  • Dunungen: Lustspel i fyra akter (1914; thuanthucawn)
  • Silvergruvan och andra berättelser (1915; nunthuleng tawi lawrkhawm)
  • Troll och Människor (1915, 1921; nunthuleng). English in The Changeling (Susanna Stevens, 1992) tiah leh a si.
  • Bannlyst (1918; nunthuleng). English in The Outcast (W. Worster, 1920/22) tiah leh a si.
  • Kavaljersnoveller (1918; nunthuleng)
  • Zachris Topelius utveckling och mognad (1920; nunthuleng si lo), English in Zachris Topelius ih nunthuanthu tiah leh a si.
  • Mårbacka (1922; cinken nganca/memoir). English in Marbacka: The Story of a Manor (V.S. Howard, 1924) le Memories of Marbacka (Greta Andersen, 1996) tiah leh a si. Mårbacka timi zoh aw.
  • Zunghruk Thuanthu Thumkop Cabu (The Ring trilogy):
  • En Herrgårdssägen: Skådespel i fyra akter (1929; thuanthucawn), 1899 kum ih a kutsuak En herrgårdssägen sirhsan ih  ngan mi.
  • Mors porträtt och andra berättelser (1930; nunthuleng tawi lawrkhawm)
  • Ett barns memoarer: Mårbacka (1930; cinken nganca). English in Memories of My Childhood: Further Years at Mårbacka (V.S. Howard, 1934) tiah leh a si.
  • Dagbok för Selma Ottilia Lovisa Lagerlöf (1932; cinken nganca). English in The Diary of Selma Lagerlöf (V.S. Howard, 1936) tiah leh a si.
  • Höst (1933; nunthuleng tawi lawrkhawm). English in Harvest (Florence and Naboth Hedin, 1935) tiah leh a si.
  • Julberättelser (1936)
  • Gösta Berlings saga: Skådespel i fyra akter med prolog och epilog effer romanen med samma namn (1936)
  • Från skilda tider: Efterlämnade skrifter (1943–45)
  • Dockteaterspel (1959)
  • Madame de Castro: En unglomsdikt (1984)
Amerika Dingkhawm Ram ih mipi cohlan a hlawhnak ahhin Amerikanpawl a hip thei zumtu le khimkhuahtei' a kutsuakpawl lettu Velma Swanton Howard ih bomnak khal a tel ti theih a si.

Sirhsan: Wikipedia

No comments: