15 June, 2017

Tthansohnak hrangih Ttul mi Fimvarnak Ci Nga

Tthansohnak hrangih A Ttul mi Fimvarnak Ci Nga

A tlangpithu cun minung pakhat ih thluak fimvarnak hi IQ (Intelligence Quotient – Thluak Fimvarnak Tahkhawng) thawn an tah ttheu. Zemrual in mi zaran ih IQ hi 80 le 120 karlak ah an um ttheu. 120 hnakih a tam ahcun a thluak a ttha zet tinak a si ih, 80 hnakih a mal ahcun a buhsah deuh tinak a si.

IQ hi nui' hrin thluak parah a tthum aw. Kan suah pek ihsin kum 11 le 12 tiang IQ hi a kaiso vivo ih, cumi hnu cun a tthangso nawn lo. IQ hi Mental Inttelligence (Thluaklam Fimvarnak) ti khal in an ko. A tlangpithu cun tlawnginn fimthiamnak hin IQ hi thupi bik ah a ret. Curuangah nu le pa le zirhtu pawl in ca thiam ding in mi an forhfial. Lehpannak (sport), thiamzung (art) le pawlkomnak lam an ret niam. A tthenkhat phei cun an dawnkham.

Asinan tuisan ahcun fimvarnak ci nga a um tiah an pom. Hlawhtling ding cun mi pakhat in cui' fimvarnak ci nga cu a neih a ttul ti a si.

Neih ttul mi fimvarnak hmaisabik cu Physical Intelligence (PQ – Taksalam Tahkhawng) a si. PI si ding a bang nan Qoutient kha a ret thupi mi a si ruangah PQ a sinak a si. PQ hi harhdamnak thawn a pehpar. Mi pakhat hrangah harhdam a ttul. A harhdam lo cun zianghman a tuah thei lo ding. Curuangah mino pawl in PQ hi ngaihsak a ttha. Nu le pa khal in ruat tel a ttha. Harhdam ding in lehpannak tuahter ding. Tlawnginn khal ah lehpannaklam thapek ding.

A pahnihnak ih a ttul mi cu a tlun ih tarlang zo mi Mental Intelligence (IQ) kha a si.

A pathumnak ih a ttul mi cu Emotional Intelligence (EQ) a si. EQ cu mai' thinlung le ruahnak kan theih vekih mai' pawlkom mi minung pawl ih thinlung le ruahnak va theih theinak khi a si. Midang thinlung le ruahnak ziangtluk na kai thiam timi ah na EQ tthat le tthat lo a lang. EQ nei sang pawl hi zawnruahnak le lainatnak thinlung an nei. Mi zangfah an thiam. Curuangah pawlkom an nuam ih rualpi tampi an ngah ruangah hlawhtlinnak ah a ttha zet. IQ sang tapoh in an EQ a sang cuang lo. IQ sang zet cing in mai' hrang lawng ruat ih, midang hrang ruatlotu tampi an um.

Pakhat cu a um. IQ hi nui' hrin thluak a si ih, pitlin hnu ah tthansohter a theih lo nan, EQ cu tthansohter a theih. Hlawhtling ding in IQ tthat lawng a tawk lo. EQ a tel lawng ah a famkim ding. Khatlam ah, EQ lawng ttha ih IQ a niam cun a remcang lo lala.

A palinak ih ttul mi cu Spiritual Intelligence (SQ) a si. Biaknaklam (sakhawlam) ih thluak fimvarnak a si. Nangmai' sakhua kha tthate'n na thlun ding. Asinan sakhaw dangdang rawi aw ih a umkhawm mi leitlun ahhin, sakhaw dang khal na upat ve a ttul. Midang sakhua cu a ttha lo ti ih va dodal cu mi luarkai pawl ih tidan a si. Tuisan leitlun ah cuvek pawl cu mi lak ah an tlem thei lo ruangah hlawhtlin ngaingai a har.

A panganak ih a ttul mi cu Cultural Intelligence (CQ) a si. Nunphunglam ih zawiawiawk theinak a rel duh mi a si. Tuisan ah nunphung dangdang a hmangtu kan umkhawm celcel. Ni tin in kanmah thawn nunphung dang a neitu pawl thawn kan tong aw, kan ttuan tlang, kan tlangleng tlang. Cumi ah nunphung dang va upat thiamnak, va theihthiampinak, va zawiawi theinak tivek lam ih a fimvar mi kan si a ttul. Na CQ a sang a si ahcun nunphung dangdang neitu pawl thawn rualremte'n nan um thei ding ih, hlawhtlinnak hrangah thil ttha zet a si.

Curuangah hlawhtlinnak hrangih a ttul mi panga cu PQ, IQ, EQ, SQ le CQ an si. Na PQ a ttha (na harhdam) in, na IQ a ttha (na thluak a ttha) ih, na EQ a ttha (midang thinlung kai thiam in, zawnruah lainatnak na nei) fawn ih, na SQ khal a ttha (thlarau nun le sakhaw dang zawiawi theinak na nei) in, na CQ a ttha (nuntu khawsak dan bangawklonak na pomrem thei) a si ahcun, hlawhtlinnak thawn nan hla aw lo tinak a si.

Hminsin: Professor Dr. Aung Tun Thet ih "Thluak Fimvarnak Ci Nga" sirhsan ih ngan mi a si.


No comments: