Adolf Hitler ih Nunthuanthu (3)

Hitler ih Sanphung sung Hmunram
Kumzabi 21-nak a rung her zawng tiang ah Hitler ih thuhla
ngannak cabu hi a suak tam sinsin. An thih hnu
kumzabik hrek sung veve ah Napoleon hnakin Hitler hi ngaihven a
hlawhsawn. Leitlun Ralbuai II rak thlennak a rei vivo ruang khal ah sanphunglam
ih Hitler an tarlangdan ah danglamnak a um phah vivo fawn.
Sanphung ih a thupitnak (historical importance) ahhin mizapi
ih hmuhdan tlangpi a um (thupitnak timi
hin a tthalam a kawhhmuh lo). Hitler hi Leitlun Ralbuai II thoktu ah a
hleice in bulpak ih ttuanvo neitu a si. (Leitlun
Ralbuai I suaktertu ih mawhphurtu kha cu uktu le rampi hohatu tampi an si—himi zawn ah a danglam aw.) Mi tampi a
tomtawhlot ih thahnak (Holocaust) thleng ding ih a ruahmannak—Jew miphunpawl
German ukram ihsi dawisuah ding ihsin thahcimih ding ti ih thuhla fehdan a
thlengawknak—khal ahkhan mawhphurtu a si ti a fiang. A netnak ahcun himi
ruahmannak ahhin Europe khawmualpi le Europe khawmualpi sungih tel cin Russia
ram pawl ih Jew miphun hmuahhmuah thah cimih thluh ding ti tiang in fehpi a si.
Thahcimihawknak tuah ding ih thu a peknak ca hmuh ding pakhat hman a um hran lo
nan, thucah a sim mi pawl, amai' ngancapawl, ramleng ramkhel hruaitupawl
(statesmen) le palaipawl thawi' an thurelkhawmnak report pawl, le
thahcimihawknak a tuahtupawl ih nunphuannak (testimony) pawl in amai' herhawi
mi a sizia vei tampi an tarlang. A ttongkam sualral tamsawn cu "Cabuai
Titi" (Table Talks) a tuah lai ah a zung tirhkah pawl in an rak ngankhum
[hivek ngankhum mi ah a zatei' cohlan thluh ciah lo mi, 1945 kum February-April
ih "Bormann ih hmuhdanpawl"
(Bormann remarks) khal a tel.] Tthimnak ah 1939 kum January thla ni 30 ih a
uknak kum ruk kimcam (anniversary) an lom ttum ah Hitler in Reichstag ah hitin
a sim: "Tuini ah profet vei khat ka ttuan sal ding: Europe khawmualpi sung
le leng ih um ramtamhuap Jew miphun sumpai nei milianpawl in leitlun ralbuai
dang pakhat thleng leh ding ih rampipawl an tawhthai khawsuak thei leh pang a
si ahcun, a rahsuah cu Leilungpi Bolshevisk siter thluh (Bolshevization of the
Earth) a si lo ding ih, Jew miphun hrangih nehnak khal a si lo ding, Europe
khawmualpi ih Jew miphun cithlah siatral thluhternak sawn a si ding."
A roca le nunphuannak ca netabik, 1945 kum April thla ih a
thahawk hlante ih a ngan mi, ah German miphunpawl cu Jew miphunpawl run buaipi
hrih ding in ttuanvo a pe hai: "Cumi hmuahhmuah tlun ah, cozah le ram
mipipawl hnenah cithlah thleidanawknak danpawl (race laws) kha a net tiang ih
run kengkawh ding in, le ram hmuahhmuah ih thawngtlapawl a si mi ramtamhuap Jew
miphunpawl kha lainatnak zianghman um lo ih run do tengteng uh."
Hitler in ram a ukdan ngankhum mi tam zet a rung tang (a sim mi thucahpawl le a ttongkam dangdang
pawl ngankhum mi tampi khal an rung tang) ko nan, khatlam ahcun, Hitler hi,
amah lala in vei hnihkhat ih a rel ttheu vekin, mi thuplak (secretive man) a
si. Mipi hmai ih a phuansuah mi thutluknak le hmuhdan tthenkhat khal an thleng
danglamawk sal can a um.
Can reipi sung cu sanphung mithiampawl le hmuhdan reltu dang
pawl (other commentators) in Hitler ih sunmang le tumtahnak pawl le khawruahnak
pawl hi Mein Kampf sungah fiang zet (le ttihnungza) in phuansuah an si tiah
an sim ttheu. Asinan Mein Kampf cabu
sungih tthen hmaisabik, maingannunthu umnak, ah amalbik in amai' thuhla ih
thudik pathum cu a merhkawi. Cumipawl cu a pa thawi' an karlak pehtlaihawknak (Mein Kampfcabu sungah a pa ngaina
vekih a tarlang mi le a taktak dinhmun cu a danglam verver);Vienna ih a nuntukhawsaknak boruakpawl
(ruahsan ding um nawn lo khop ih rethei
in a rel aw nan, cutluk lawmam cu a si lo tiah run ruah a si); le Vienna a
um lai can pawl ih leitlun a tlirdan hung sawhhngetawknak (crystallization),
himi ah Semite cithlah a huatnak lungput khal a tel (asinan tu ih hmuhsuah mi thilpawl cun leitlun a thlirdan
sawhhngetawknak hi lehhnu ih Munich khawpi a thlen hnu ah an sizia an tarlang).Curuangah
Mein Kampf cabu sungih a ngan mi pawl
lawng zoh cun Hitler ih sunmang le tumtahnak pawl le khawruahnak pawl hi dik
zetih theih thluh theih an si lo ding.
Hitler thuhla ih thlirdan lar zet ah a thluaklam harhdamnak
(mental health) thuhla rinruahnakpawl khal an tel. Hitler hi a aa a si ding ti
ih ruat duhtu khal an um. Khatlam ah thinling sosang ih puakkuai ciamco can nei
hmansehla, a sualralnakpawl le thupek le ttongkam luarkaibik pawl cun thluaklam
khawruahnak kimcang a tel mi sualral rorumnak (cold brutality) sawn an si ti an
langter.Hitler hi mi-aa ih ret a si ahcun a thil tuah mi pawl le ttongkampawl
parih mawhphurtu a sinak ihsin luatter mi ah a cang thei (Hitler ih thuhla ruat bet paih nawn lo pawl hrang khal ah ttuanvo um
nawn lo ah a cang thei ve fawn). Hitler ih sivailam hminsinbupawl (medical
records) nasa zet ih zirhliahnakpawl ah, a si lo bik in a nun nelam thla 10
sung ahcun, natnak in a tlak besetuk hran lo ti a lang (taksa tthia ttheu nat (Parkinson disease) a neih leh ding mi an lang
cia ti mi ti lo ahcun; hivek taksa tthia ttheu nat hi tarlam ih suak ttheu mi
nat a si).
El theih lo mi cu Hitler hin harhdamnaklam tlaksiat ding
phan luartuknak (hypochondria) timi khuimawcin a rak nei; ralbuai lai ahkhan
sivai tamngaipi a hmang; 1938 kum tir lam ihsin a nungdam rei nawn lo ding ti a
thei aw, timi pawl hi cinken tlak an si. Nungdam rei nawn lo ding ih a
theihawknak hi ral neh ding a hmanhmawh ciamco nak san a si thei men. Cun,
Hitler rak fakseltu hmaisa tthenkhat in an rak zum lo mi thluaklam tlamtlinnak
pawl a nei timi khal hi hminsin tlak a si. Hitler ih thluaktlam tlamtlinnakpawl
ah, thuhla cipciar tthenkhat mangbangza khop ih cinken theinak, le a doralpawl
ih sambaunakpawl theih vukvi theinak pianpi BA (instinctive insight) pawl an
si. Hivek talent a neih mi pawl hin a tuah mi le tuah ding ih thu a rak pek mi
cangvaihnak sualral le siava pawl hrangih mawhphurtu a sinak cu, tlaniamter lo
in, a pungter sawn.
A hlawhtlinnak lakih mangbang thlakbik cu German (le
Austrian) mipi tam maktara amah thlun ding ih a huikhawm thei mi kha a si.
Ramkhel a buaipi sung hmuahhmuah ahkhan National Socialist Party hnakin amah
bulpak a lar sawn in, mi a ciahneh sawn. German miphun tamsawn cun a cemnet
tiang ahkhan an zum (rinsan) lai. Himi zawn ahcun zabi 19 le 20 pawl ih thuneihnak-la-thluh
uktu hmuahhmuah deuhthaw lakah a lumum a langbik. Zabi 20 ah German miphun hi
fimthiamnaklam ih zirnak nei tthabik an si timi thawn vun ruat tel bet ahcun
mangbangza a si sinsin. Vei tampi cu a langsar lo zawng in um hai hmansehla,
German mipi tamsawn cun Hitler an somdawl duh timi hi el theih lo mi a si.
Hitler parih an tthumawknak (hngatawknak) cu Nazi ukawknak parih an tthumawknak
hnakin a nasa sawn.
Hivek ih mipi somdawlnak a ngahnak san cu rampi a kaihhruai
thok pek ih sumtuahlam le zatlangnun lam hlawhtinnak pawl ruangah a si. Hivek
hlawhtlinnakpawl hi Hitler cun amai' ruangah an si tiah a sim ttheu ih, German
mipi tamsawn khal in an rak zum a si hmang. Rampi a kaihhruai thok pek ah
hnattuan nei lo mipum hmuh theih in an tlaniam zutzo, mipi le rampi neihsiah a
pung so, zatlanglam zirhhruaiawknak thar pawl an dinsuak thei ih, 1930 kumpawl
ah Germany ram cu uar a hlawh so vivo. Hivek hlawhtlinnakpawl hi san thar ih
thuneihnak-la-thluh ukawknak sanphung pawl ah zohman ih zuam ding rual an si
lo.Thlaraulam le fimvarnaklam cithlahsinawknak thuhla ih a khawruahnak
tthenkhat cu ttha hran lo hmansehla, anih thawi khaikhin theih German phunpi
hruaitu (national leader) an um lo. Cuihleiah, anih cu hmaitlan (forerunner)
zohman a nei lo—himi hi thuneihnak-la-thluh uktu dang pawl le anih an
danglamnak dang pakhat a si.
1938 kum ahcun Hitler in Germany cu Europe khawmualpi (leitlun pumpi khal a si thei men) ih huham
neibik le ttihnungbik ah a tuah thei zo. Hivekpawl hi ral vei khat hman do lo
ih a ngah mi an si. (Himi ruangah Hitler
hi misenpi thahcimihnak a thlen hlan, 1938 kum, ahkhan rak thi sehla cun sanphung
sungih German miphun ramhruaitu ropibik ah a cang lanta ding titu sanphung
mithiam tthenkhat an um). Taktak ahcun 1940 ahkhan ral kha a neh dengmang.
Asinan Winston Churchill ih hoha mi Britain ih dokhamnak in a khamtarh. Asinan
Anglo-American le Soviet Union ttangkhawm cu Third Reich neh ding cun an tling tawk tiah ruah a si tlangpi.
Khatlam ah, ram pakhat cio ahcun German neh theitu ding an um lo ding ti ih
ruah theinak ding zawn khal an um hai fawn.
Khatlam ah a sualralnak le a tuah mi thutluknak tthenkhat cu
amah siatsuahtu ah an ra cang. Sumhramnei phungthlun (capitalist) a si mi
Churchill le Roosevelt, le communist a si mi Stalin pawl hmun khat ih ttang
tlang thei ding ih tuahtu cu amah a si. Hitler hin ram hruaitu ropi ah a ruat
aw, asinan a thil tuah mi ih besiatzia a hmu lo. A ralpawl ih finkhawmawknak cu
a netnak ahcun a kuai leh ding tiah a ruat. An kuai tikah an lak ih pakhatkhat
thawn remdaihnak tuah a tum. Cumi ruat in amahte a bum aw. Asinan, cuvek
sunmang le ruahsannak pawl cu cumi can ih German mipi tam zet khal in a cemnet
tiang in an rak nei ve ko nan, himi hi mahte bumawknak sawn a si. Ziangahtile
Germany in an siatsuah mi an besiat tuk tikah (a hleice in siatsuahnak nasa zet tuartu Britain le Soviet Union tivek
hrangah) Germany neh theinak ding a si ahcun ttan tlang ding lamzin cu hril
lo rual a si nawn lo zo.
Tu tiang hin a langhngan in simaw, a thupthli in simaw, Hitler
ngaisangtu an um ringring (himi hi
Germany lawng ah a si lo). Mi tthenkhat cun thil siava in thangsiatnak nasa
zet (khatlam ahcun larnak ci khat a si
ve) a pek thei ruangah an uar; midang tthenkhat cun Hitler ih
hlawhtlinnakpawl an ngaisan ruangah an uar—ziangvek ih sualral asilole rei daih
lo a va si hman ah. Asinan, zianglam a va si khalle, a sualralnakpawl le amai'
hmin ih a um mi sualmawhnakpawl ruangah minung sungih
khawsia rung piang (incarnation of evil) dinhmun ih a hmin a thannak hi cu a thlengawk
thei nawn a zum um lo.
Sirhsan:
"Adolf Hitler" (edited by Alan
Bullock, Baron Bullock, Wilfird F. Knapp)- Britannica Encyclopaedia 2009
Student and Home Edition.
No comments:
Post a Comment