William Shakespeare : Milaihrin ih Thlalang (1)
(The Mirror of Mankind)
"Ra
aw, ra aw, hinah canglo'n to aw.
Na
lungthin sungmuril hmu thei ding in thlalang ka lo hunsak ding.
Cumi
hlan ahcun feh hrih hlah."
Hamlet, Can III, thlirmual iv.

A Bulpak Nun
Minung
pakhat ciocio ih hringnun thuhla ah William Shakespeare tluk ih ngaihven hlawh
an um hrih lo. A hminthannak le sunlawih a hlawhnak hmuahhmuah karlak ah,
Shakespeare ih bulpak sanphung hi mak danglam zet ih a thup aw fawn. A thuhla
kan theihtheinak hi bulhram pahnih a um: a kutsuakpawl, le Siangpahrangnu
Elizabeth san ihsin tuini tiang a nungdam lai mi danlam le kawhhran
hminsinbupawl an si. Asinan vansiat thlak zet in himipawl ihsi kan ngah theimi
thuhlapawl ahhin thuhla pehzom aw lo tampi an um ih, hmun catlak tampi an um.
William
Shakespeare timi hmin neitu minung pakhat cu 1564 April 26 ahkhan,London ih
nitlak-saklam peng sawmsarih le peng nga hrawng hlatnak ih um, Avon
Tiva-tlunih-Stratford khua (Stratford-upon-Avon) ih Parish Kawhhran ah tihnimnak
(baptisma) pek a si ih, 1616 April 25 ah Stratford khua ih Holy Trinity
Kawhhran ah phum a si ti kan thei. Thurosiah (tradition) ahcun tihnimnak a co
hlan ni thum ahkhan a suak ih, amai' suahcam a si mi April 23 ah a thi tiah a
um. Asinan himi thuhla hi sirhsan nei thuhla hnakin suangtuahnak a tel mi
thuhla tla a si men thei.
William
hi kuthruh (glover), thlairawl le savun sumdawng John Shakespeare, le lorampawl
ro ih cotu Mary Arden tei' fapa a si. Kawhhran ih hmin ngankhum mi ahcun
William hi Shakespeare innsang ih unau riat lakah a pathumnak a si ih mipa
upabik a si. Unau riat lakah pathum cu an nauhak lai ah an thi. A pa hi 1565
kum ihsin Stratford Council ih sungtel a si thok ih, lehhnu ah khawbawi a run
ttuan. 1596 kum ah John Shakespeare cu innsang zah-um din theitu a sinak
hrangah sunlawihnak (coat-of-arms) pek a si hngehnge. Hiti vekin a pa hi khaw
hohatu a si ruangah Shakespeare hi ttongkalhmang tlawng (grammar school) a kai
dah ding tiah zum a si. Ttongkalhmang tlawng a rak kainak hi Latin ttonghmui
(rhetoric), talhton ruahnak (logic) le calai (literature) a theihnak bulhram a
si ding tiah mi tampi in an zum.
1575
kum ah John Shakespeare cu Stratford ih ramkhellam hminsinbupawl (political
records) ihsin a hlo vukvi. Mi tthenkhat cun a pa in uknaklam dinhmun a neih
nawn lo tikah Shakespeare hin tlawng a cawlh a ttul phah ih, sathahnak ah zirtu
dinhmun in hna a ttuan phah tiah an zum. Kawhhran hminsinbupawl cun 1582 ah
William Shakespeare in Shottery khaw mi Ann Whatley Hathaway a neih ding thu hi
thansuah a si thu in sim. Asinanruahman mi mopuai hi tuahsuak a si le si lo
hminsinnak hmuh ding a um lo lala. Cumi kum thotho November 27 ahcun kum 18 mi
William le kum 26 mi Anne Hathaway hnenah tthitumnak license pek an si. Anne
Hathaway tei' innsang hi inn-lo nei, khuimawcin tluk nungthei innsang an si. An
nehawk hnu thla ruk ah an fanu Susanna a suak. A rei hlan ah Hamnet le Judith
timi faphir (mipa pakhat le nunau pakhat) an run nei ih, tihnimnak pek an si
thu cu kan thei. Cun, Hamnet cu kum 11 a si kum, 1596 August 11 ah a thi ti
khal kan thei.
Asinan
Shakespeare hi London ah ziangtin a ra thleng, asilole, thuanthucawn donsang
parah ziangtin a ra thleng timi hi kan thei lo. Zumdan pakhat ahcun mino te a
si lai mi Will hi midang ih bulpak ramtawihnak hmun (ram-tawih hmuan) sungih sa
a pel ruangah kaih a si ih, cumi ruangih zutthum (tta-za-suai) a tuar ding mi
hrial ding in Stratford a suahsan tiah a um. Zumdan dang ahcun khawpi ih tlawng
saya ttuan ding in an inn a suahsan tiah ruah a si. Asinan himi zumdan pahnih
hin a dik a si ti pompitu sanzul (contemporary) theihpinak simaw, misenpi
thawi' pehpar mi hminsinbu tivek simaw an nei lo veve.
Thudik
cu ziang a va si hman ah, 1582 le 1592 karlak kumpawl ahcun William Shakespeare
hi London ih thuanthucawn suahnak hmunpawl ah cangtu thupi (principal actor) le
thuanthucawn ngantu (playwright) pakhat dinhmun a thleng zo ti a fiang.
Ziangahtile cumi san lai ih romantic thuanthucawn nganthiam hminthang pakhat a
si mi Robert Greene cu 1592 kum ahkhan a thi. Robert Greene hin a thihnak ding
ihkhun parih a ih lai ah Shakespeare hi thuanthucawn khawvel ah mi cuangmuar a
rung si ding zia a relsuak zo.
1594
ihsin Shakespeare cu London ih thuanthu cawngtu company hminthangbik pakhat a
si mi Lord Chamberlain ih Milaipawl (Lord Chamberlain's Men) ih covokaitu
(shareholder) pakhat cazin ah telh a si. A nun tanglai mi hmuahhmuh, 1611 tiang
hrawng, cu himi company ih sungtel a si lanta. Lord Chamberlain ih Milaipawl
ahhin cumi san lai ih lungngai thuanthucawn cawngthiambik Richard Burbage, le
aipuan thuanthucawn cawngtupawl lakih langsarbik William Kemp an um ve ih, himi
pahnih hi Shakespeare ih hlawhtlinnak le a kutsuak parah khuimawcin cu
pehparnak an nei ve ding ah ruat a si.
Siangpahrang
James I in 1603 ih siangpahrang tohkham a hun luah tikah Shakespeare le a
tthianrual thuanthucawn suahtupawl hrangah siangpahrang ih theihpinak license a
tuahsak ih, anmah le anmah khal Siangpahrang Milaipawl (King's Men) ti ih ko aw
ding ah a sawm hai. 1608 kum ah Siangpahrang Milaipawl cun Lodon khawpi ah
Blackfriar's Thuanthucawn Innpi an ong. Himi thuanthucawn innpi hi tuahcop
meitleu a nei ih, khawhlum peknak khal a rak um hmang. Curuangah himi
thuanthucawn hi thlatang can ih thuanthucawn an suahnak hmun ah an hmang. A hminthang
zet mi Globe Thuanthucawn Innpi cu tthalcan ih an cangvaihnak hmun a si.
1597
kum ahcun Shakespeare cu inn lei thei ding in sumpai a nei daihcang thlang.
Curuangah amai' khua Statford ih inn tumbik, Hmun Thar (New Place) tiah hmin
pek mi, cu William Underwood hnen ihsin British paisa (pound sterling) sawmruk
in a lei. A nun netalam ahcun Stratford ahhin khaw upa le mi thupi a si zo ih,
London le Stratford a hlehka ttheu. Sum le pai lam ih a neihnun soh vivo
ruangah 1601 kum ih a pa John Shakespeare a thih tiang in a pa khal tthate'n a
fingkhawi thei.
1616
kum ah Shakespeare ih fanu Judith cu Stratford ih an venghnenpai' fapa Thomas
Quiney thawn an nei aw. An neihawk hnu zarh ruk rei ah a Shakespeare cun a roca
(will) a thleng danglam ta ih, thla khat rei hlan ah a thi. William Shakespeare
ih remsal mi roca ahcun a inn le a sungih thilri hmuahhmuah cu a fanu le a
pasal thar hrangah a ret. A thih hnu tiang ih rung nungdam lai a nupi cun an
fanutei' nupa ih ihkhun tthabik sangtu a co.
No comments:
Post a Comment